پرش به محتوا

سازمان آزادیبخش فلسطین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی عهد
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''سازمان آزادی‌بخش فلسطین''' به اختصار ساف (به عربی: منظمة التحرير الفلسطينية) که معمولاً با مخفف *PLO* شناخته می‌شود، نهادی سیاسی ـ ملی فلسطینی است که در سال ۱۹۶۴ تأسیس شد و از ۱۹۷۴ به‌عنوان «نمایندهٔ رسمی مردم فلسطین» از سوی سازمان ملل متحد شناخته می‌شود. این سازمان در دهه‌های مختلف یکی از بازیگران اصلی تحولات خاورمیانه بوده و طیفی وسیع از گروه‌های سیاسی، نظامی و اجتماعی فلسطینی را در خود جای داده‌است.
[[پرونده:Screenshot 2026-09-17 at 10-16-38 Emblem of the PLO Vector Graphic.svg.webp (WEBP Image 500 × 570 pixels).png|بندانگشتی|291x291پیکسل]]
'''سازمان آزادی‌بخش فلسطین''' به اختصار '''ساف''' (به عربی: منظمة التحرير الفلسطينية) که معمولاً با مخفف '''PLO''' شناخته می‌شود، نهادی سیاسی ـ ملی فلسطینی است که در سال ۱۹۶۴ تأسیس شد و از ۱۹۷۴ به‌عنوان «نمایندهٔ رسمی مردم فلسطین» از سوی سازمان ملل متحد شناخته می‌شود. این سازمان در دهه‌های مختلف یکی از بازیگران اصلی تحولات خاورمیانه بوده و طیفی وسیع از گروه‌های سیاسی، نظامی و اجتماعی فلسطینی را در خود جای داده‌است.


PLO از دههٔ ۱۹۷۰ تا امروز دچار تحول‌های گسترده در رهبری، ساختار، ایدئولوژی، رویکرد نظامی و سیاست خارجی شده و نقش مهمی در شکل‌گیری تشکیلات خودگردان فلسطین، مذاکرات خاورمیانه و مدیریت سیاست فلسطینی داشته است.
PLO از دههٔ ۱۹۷۰ تا امروز دچار تحول‌های گسترده در رهبری، ساختار، ایدئولوژی، رویکرد نظامی و سیاست خارجی شده و نقش مهمی در شکل‌گیری تشکیلات خودگردان فلسطین، مذاکرات خاورمیانه و مدیریت سیاست فلسطینی داشته است.
خط ۶: خط ۷:
در چهلمین نشست اتحادیه عرب، که در 15 سپتامبر 1963 تشکیل شد، نگرانی رهبران عرب در برابر اقدامات مستقل فلسطین مورد بحث و گفت‏وگو قرار گرفت. نتیجه این گفت‏وگوها به آنجا انجامید که فلسطینیان دارای سازمان ویژه خود باشند که تحت نظارت رسمی اعراب عمل کند. این گفت‏وگوها آغاز تبلور اندیشه‏‌ای بود که به تأسیس سازمان آزادی‏بخش فلسطین منتهی گردید.
در چهلمین نشست اتحادیه عرب، که در 15 سپتامبر 1963 تشکیل شد، نگرانی رهبران عرب در برابر اقدامات مستقل فلسطین مورد بحث و گفت‏وگو قرار گرفت. نتیجه این گفت‏وگوها به آنجا انجامید که فلسطینیان دارای سازمان ویژه خود باشند که تحت نظارت رسمی اعراب عمل کند. این گفت‏وگوها آغاز تبلور اندیشه‏‌ای بود که به تأسیس سازمان آزادی‏بخش فلسطین منتهی گردید.
شورای اتحادیه کشورهای عرب در 19 سپتامبر 1963، برپایی این کیان عام فلسطین را به تصویب رساند و یکی از شخصیتهای معروف فلسطین به نام احمد شقیری را به‏عنوان نماینده فلسطین در شورای اتحادیه تعیین کرد .
شورای اتحادیه کشورهای عرب در 19 سپتامبر 1963، برپایی این کیان عام فلسطین را به تصویب رساند و یکی از شخصیتهای معروف فلسطین به نام احمد شقیری را به‏عنوان نماینده فلسطین در شورای اتحادیه تعیین کرد .
 
[[پرونده:Leader of the PLO,Yasser Arafat , 1996 Dan Hadani Archive.jpg|بندانگشتی|317x317پیکسل]]
در نخستین کنفرانس سران عرب که در فاصله میان 13 ـ 17 ژانویه 1964 ـ برگزار گردید، بنابه فراخوان جمال عبدالناصر، احمد شقیری به‏عنوان نماینده فلسطین حضور یافت و کنفرانس، درباره مسأله کیان فلسطینی، تصمیمی اتخاذ نمود که در آن آمده بود:
در نخستین کنفرانس سران عرب که در فاصله میان 13 ـ 17 ژانویه 1964 ـ برگزار گردید، بنابه فراخوان جمال عبدالناصر، احمد شقیری به‏عنوان نماینده فلسطین حضور یافت و کنفرانس، درباره مسأله کیان فلسطینی، تصمیمی اتخاذ نمود که در آن آمده بود:


خط ۱۵: خط ۱۶:
احمد الشقیری نخستین رئیس سازمان بود. در دورهٔ او:   
احمد الشقیری نخستین رئیس سازمان بود. در دورهٔ او:   


- ارتش آزادی‌بخش فلسطین» به‌عنوان بازوی نظامی رسمی ایجاد شد؛
* ارتش آزادی‌بخش فلسطین» به‌عنوان بازوی نظامی رسمی ایجاد شد؛
 
* تمرکز بر فعالیت نظامی کلاسیک، نه چریکی، بود؛
- تمرکز بر فعالیت نظامی کلاسیک، نه چریکی، بود؛
* سازمان تحت نفوذ مستقیم برخی دولت‌های عرب قرار داشت.
 
- سازمان تحت نفوذ مستقیم برخی دولت‌های عرب قرار داشت.


پس از جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷، اعتبار سیاسی سازمان افزایش یافت و زمینه برای نفوذ گروه‌های مسلح چریکی — به‌ویژه *فتح* — فراهم شد.
پس از جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷، اعتبار سیاسی سازمان افزایش یافت و زمینه برای نفوذ گروه‌های مسلح چریکی — به‌ویژه *فتح* — فراهم شد.
خط ۲۷: خط ۲۶:
در ۱۹۶۹، یاسر عرفات، رهبر جنبش فتح، ریاست کمیتهٔ اجرایی PLO را برعهده گرفت. دورهٔ او طولانی‌ترین و پرتحول‌ترین دورهٔ سازمان است.
در ۱۹۶۹، یاسر عرفات، رهبر جنبش فتح، ریاست کمیتهٔ اجرایی PLO را برعهده گرفت. دورهٔ او طولانی‌ترین و پرتحول‌ترین دورهٔ سازمان است.


مهم‌ترین تحولات در دورهٔ عرفات :
مهم‌ترین تحولات در دورهٔ عرفات:
 
- تقویت ساختار چریکی و گسترش شاخه‌های نظامی. 
 
- ورود به درگیری با اردن (سپتامبر سیاه، ۱۹۷۰) و اخراج سازمان از این کشور. 
 
- انتقال پایگاه اصلی به لبنان و مشارکت گسترده در جنگ داخلی لبنان(۱۹۷۵–۱۹۹۰)
 
- تهاجم ۱۹۸۲ اسرائیل به لبنان و خروج PLO از بیروت به تونس. 
 
-تغییر راهبرد سیاسی از مقاومت به سازش  با اسرائیل از اواخر دههٔ ۱۹۸۰ و پذیرش قطعنامه‌های مرتبط با راه‌حل دو کشور. 
 
- مذاکرات اسلو (۱۹۹۳) و تشکیل تشکیلات خودگردان فلسطین. 


- نقش عرفات به‌عنوان نخستین رئیس تشکیلات خودگردان(۱۹۹۴–۲۰۰۴)
* تقویت ساختار چریکی و گسترش شاخه‌های نظامی.
* ورود به درگیری با اردن (سپتامبر سیاه، ۱۹۷۰) و اخراج سازمان از این کشور.
* انتقال پایگاه اصلی به لبنان و مشارکت گسترده در جنگ داخلی لبنان(۱۹۷۵–۱۹۹۰)
* تهاجم ۱۹۸۲ اسرائیل به لبنان و خروج PLO از بیروت به تونس.
* تغییر راهبرد سیاسی از مقاومت به سازش  با اسرائیل از اواخر دههٔ ۱۹۸۰ و پذیرش قطعنامه‌های مرتبط با راه‌حل دو کشور.
* مذاکرات اسلو (۱۹۹۳) و تشکیل تشکیلات خودگردان فلسطین.
* نقش عرفات به‌عنوان نخستین رئیس تشکیلات خودگردان(۱۹۹۴–۲۰۰۴)


عرفات در ۱۱ نوامبر ۲۰۰4 در پاریس درگذشت. گرچه در ابتدا گزارش رسمی علت فوت را «عارضهٔ مغزی ناشی از مشکلات سلامت» اعلام کرد. [1].لیکن  بر پایه یافته‌های تحقیقات آزمایشگاهی در سوئیس،  یاسر عرفات با پولونیم، مسموم شده بود و گمانه زنی ها در خصوص احتمال ترور وی از سوی اسرائیل بسیار مطرح گردید.  
عرفات در ۱۱ نوامبر ۲۰۰4 در پاریس درگذشت. گرچه در ابتدا گزارش رسمی علت فوت را «عارضهٔ مغزی ناشی از مشکلات سلامت» اعلام کرد. [1].لیکن  بر پایه یافته‌های تحقیقات آزمایشگاهی در سوئیس،  یاسر عرفات با پولونیم، مسموم شده بود و گمانه زنی ها در خصوص احتمال ترور وی از سوی اسرائیل بسیار مطرح گردید.  


دورهٔ محمود عباس (۲۰۰۴ تا امروز)   
دورهٔ محمود عباس (۲۰۰۴ تا امروز)   
 
[[پرونده:Screenshot 2026-09-17 at 10-15-57 1233917.jpeg.webp (WEBP Image 1500 × 1000 pixels) — Scaled (99%).png|بندانگشتی]]
محمود عباس (ابومازن) پس از عرفات ریاست کمیتهٔ اجرایی را بر عهده گرفت.
محمود عباس (ابومازن) پس از عرفات ریاست کمیتهٔ اجرایی را بر عهده گرفت.


خط ۶۲: خط ۵۵:
۱. شورای ملی فلسطین (PNC)  بعنوان پارلمان در تبعید و بالاترین نهاد قانون‌گذاری PLO
۱. شورای ملی فلسطین (PNC)  بعنوان پارلمان در تبعید و بالاترین نهاد قانون‌گذاری PLO


. وظایف:   
وظایف:   


- تعیین سیاست‌های کلان؛ 
* تعیین سیاست‌های کلان
 
* انتخاب کمیتهٔ اجرایی
- انتخاب کمیتهٔ اجرایی؛ 
* نظارت بر عملکرد ساختارهای سازمان
 
- نظارت بر عملکرد ساختارهای سازمان.


۲. کمیتهٔ اجرایی   
۲. کمیتهٔ اجرایی   
خط ۷۴: خط ۶۵:
مرکز اصلی تصمیم‌گیری سازمان.
مرکز اصلی تصمیم‌گیری سازمان.


== نقش‌ها: ==
وظایف:
- ادارهٔ امور سیاسی و روابط بین‌الملل؛ 


- مدیریت نهادهای وابسته؛
* ادارهٔ امور سیاسی و روابط بین‌الملل؛
 
* مدیریت نهادهای وابسته؛
- نمایندگی رسمی سازمان.
* نمایندگی رسمی سازمان.


۳. کمیتهٔ مرکزی و کمیته‌های فرعی   
۳. کمیتهٔ مرکزی و کمیته‌های فرعی   
خط ۹۱: خط ۸۱:
مهم‌ترین بخش‌ها:   
مهم‌ترین بخش‌ها:   


- فتح
* فتح
 
* جبههٔ خلق برای آزادی فلسطین (مارکسیستی)
- جبههٔ خلق برای آزادی فلسطین (مارکسیستی)
 
- جبههٔ دموکراتیک 
 
- حزب مردم فلسطین 


- جبههٔ مبارزهٔ مردمی
* جبههٔ دموکراتیک
 
* حزب مردم فلسطین
- چند شاخهٔ کوچکتر
* جبههٔ مبارزهٔ مردمی
* چند شاخهٔ کوچکتر


گروه‌های مهم و معتقد به لزوم جهاد و مقاومت در برابر رژیم صهیونیستی مانند حماس و جهاد اسلامی عضو PLO نیستند.
گروه‌های مهم و معتقد به لزوم جهاد و مقاومت در برابر رژیم صهیونیستی مانند حماس و جهاد اسلامی عضو PLO نیستند.
خط ۱۰۹: خط ۹۵:
در دهه‌های ۶۰ تا ۸۰، ارتش آزادی‌بخش فلسطین و شاخه‌های چریکی فتح و سایر گروه‌ها عملاً بازوی مسلح سازمان بودند. البته فعالیت نظامی پس از اسلو محدودتر شد .  
در دهه‌های ۶۰ تا ۸۰، ارتش آزادی‌بخش فلسطین و شاخه‌های چریکی فتح و سایر گروه‌ها عملاً بازوی مسلح سازمان بودند. البته فعالیت نظامی پس از اسلو محدودتر شد .  


== شاخص‌ترین رویدادها ==
 
شاخص‌ترین رویدادها
 
۱. سپتامبر سیاه(۱۹۷۰)
۱. سپتامبر سیاه(۱۹۷۰)


خط ۱۳۷: خط ۱۲۰:
پیامد:   
پیامد:   


- تشکیل تشکیلات خودگردان
* تشکیل تشکیلات خودگردان
 
* ورود رهبران PLO به غزه و کرانهٔ باختری
- ورود رهبران PLO به غزه و کرانهٔ باختری


۵. تحولات پس از ۲۰۰۰   
۵. تحولات پس از ۲۰۰۰   


- انتفاضهٔ دوم
* انتفاضهٔ دوم
 
* اختلاف شدید میان فتح و حماس
- اختلاف شدید میان فتح و حماس
* چالش‌های داخلی و منطقه‌ای
 
- چالش‌های داخلی و منطقه‌ای


نتایج و پیامدهای اقدامات PLO
نتایج و پیامدهای اقدامات PLO


_ سیاسی
* سیاسی
 
* تبدیل‌شدن به نمایندهٔ رسمی مردم فلسطین در سازمان ملل [2].
- تبدیل‌شدن به نمایندهٔ رسمی مردم فلسطین در سازمان ملل [2].
* افزایش نقش دیپلماتیک در مذاکرات خاورمیانه.
 
* ایجاد ساختارهای حکومتی (تشکیلات خودگردان).
- افزایش نقش دیپلماتیک در مذاکرات خاورمیانه.
* نظامی ـ امنیتی
 
* مشارکت در جنگ‌های منطقه‌ای (اردن، لبنان).
- ایجاد ساختارهای حکومتی (تشکیلات خودگردان).
* تاثیرگذاری بر راهبرد چریکی فلسطینی‌ها در دهه‌های ۶۰ تا ۸۰.
 
* کاهش شدید نقش نظامی پس از دههٔ ۹۰.
- نظامی ـ امنیتی
* اجتماعی و نهادی
 
* ایجاد ساختارهای اداری، آموزشی و فرهنگی برای فلسطینیان در تبعید.
- مشارکت در جنگ‌های منطقه‌ای (اردن، لبنان).
* نقش در بسیج افکار عمومی عربی و بین‌المللی.
 
* تشدید شکاف میان گروه‌های فلسطینی پس از ۲۰۰۶.
- تاثیرگذاری بر راهبرد چریکی فلسطینی‌ها در دهه‌های ۶۰ تا ۸۰.
* بین‌المللی
 
* به‌رسمیت‌شناخته‌شدن گسترده توسط دولت‌ها.
- کاهش شدید نقش نظامی پس از دههٔ ۹۰.
* نقش فعال در نهادهای بین‌المللی.
 
-  اجتماعی و نهادی
 
- ایجاد ساختارهای اداری، آموزشی و فرهنگی برای فلسطینیان در تبعید.
 
- نقش در بسیج افکار عمومی عربی و بین‌المللی.
 
- تشدید شکاف میان گروه‌های فلسطینی پس از ۲۰۰۶.
 
-  بین‌المللی
 
- به‌رسمیت‌شناخته‌شدن گسترده توسط دولت‌ها.
 
- نقش فعال در نهادهای بین‌المللی.
 
نقدها و ارزیابی‌ها


== نقدها و ارزیابی‌ها ==
۱. نقدهای مربوط به شیوهٔ رهبری   
۱. نقدهای مربوط به شیوهٔ رهبری   


- تمرکز قدرت در دست رهبران اصلی، به‌ویژه در دورهٔ عرفات، از سوی برخی منتقدان «شخص‌محور» تلقی شده است و رهبران سازمان بعد از دوران اولیه مبارزه، فعالیت های دیپلماتیک و تشریفاتی را بر پیگیری منافع اصلی مردم فلسطین ترجیح داده اند.  
* تمرکز قدرت در دست رهبران اصلی، به‌ویژه در دورهٔ عرفات، از سوی برخی منتقدان «شخص‌محور» تلقی شده است و رهبران سازمان بعد از دوران اولیه مبارزه، فعالیت های دیپلماتیک و تشریفاتی را بر پیگیری منافع اصلی مردم فلسطین ترجیح داده اند.
 
* کمبود شفافیت مالی در برخی دوره‌ها.
- کمبود شفافیت مالی در برخی دوره‌ها.


۲. نقدهای مرتبط با استراتژی   
۲. نقدهای مرتبط با استراتژی   


- برخی پژوهشگران معتقدند تغییر تدریجی از «مقاومت مسلحانه» به «دیپلماسی» باعث از دست رفتن بخشی از پایگاه اجتماعی شده است و آرمان آزادی فلسطین که فلسفه تشکیل سازمان بوده است تحت الشعاع سیاستهای اسرائیل و منافع برخی سران کشورهای عربی قرار گرفت.ضمن اینکه بخش عمده ای از انرژی سازمان به جای مبارزه و مقابله با اسراییل به کنترل و سرکوبی مبارزان فلسطینی و محدود سازی گروه های جهادی از جمله حماس و جهاد اسلامی معطوف شده است .  
* برخی پژوهشگران معتقدند تغییر تدریجی از «مقاومت مسلحانه» به «دیپلماسی» باعث از دست رفتن بخشی از پایگاه اجتماعی شده است و آرمان آزادی فلسطین که فلسفه تشکیل سازمان بوده است تحت الشعاع سیاستهای اسرائیل و منافع برخی سران کشورهای عربی قرار گرفت.ضمن اینکه بخش عمده ای از انرژی سازمان به جای مبارزه و مقابله با اسراییل به کنترل و سرکوبی مبارزان فلسطینی و محدود سازی گروه های جهادی از جمله حماس و جهاد اسلامی معطوف شده است .
 
* در مقابل، گروهی دیگر این تغییر را «ضروری» برای ورود به نظام بین‌الملل می‌دانند.
- در مقابل، گروهی دیگر این تغییر را «ضروری» برای ورود به نظام بین‌الملل می‌دانند.


۳. نقدهای ساختاری   
۳. نقدهای ساختاری   


- اختلافات میان گروه‌ها و نبود وحدت داخلی.
* اختلافات میان گروه‌ها و نبود وحدت داخلی.
 
* کندی نوسازی نهادهای PLO پس از دههٔ ۹۰.
- کندی نوسازی نهادهای PLO پس از دههٔ ۹۰.


۴. ارزیابی‌های مثبت   
۴. ارزیابی‌های مثبت   


- نقش مهم در حفظ هویت ملی فلسطینی.
* نقش مهم در حفظ هویت ملی فلسطینی.
 
* ایجاد نهادهای مدنی و سیاسی در تبعید.
- ایجاد نهادهای مدنی و سیاسی در تبعید.
* کسب مشروعیت بین‌المللی برای مطالبات فلسطینیان.
 
- کسب مشروعیت بین‌المللی برای مطالبات فلسطینیان.


رهبران شاخص و فرجام آنان
رهبران شاخص و فرجام آنان
خط ۲۲۵: خط ۱۸۵:
۳. رهبران دیگر گروه‌ها   
۳. رهبران دیگر گروه‌ها   


- جورج حبش (جبههٔ خلق) — درگذشت در ۲۰۰۸.
* جورج حبش (جبههٔ خلق) — درگذشت در ۲۰۰۸.
 
* نايف حواتمه (جبههٔ دموکراتیک) — همچنان فعال.
- نايف حواتمه (جبههٔ دموکراتیک) — همچنان فعال.
* ابوجهاد (خلیل الوزیر) — ترور در ۱۹۸۸.
 
* ابوایاد (صلاح خلف) — ترور در ۱۹۹۱.
- ابوجهاد (خلیل الوزیر)** — ترور در ۱۹۸۸.
 
- ابوایاد (صلاح خلف)** — ترور در ۱۹۹۱.

نسخهٔ کنونی تا ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۹

سازمان آزادی‌بخش فلسطین به اختصار ساف (به عربی: منظمة التحرير الفلسطينية) که معمولاً با مخفف PLO شناخته می‌شود، نهادی سیاسی ـ ملی فلسطینی است که در سال ۱۹۶۴ تأسیس شد و از ۱۹۷۴ به‌عنوان «نمایندهٔ رسمی مردم فلسطین» از سوی سازمان ملل متحد شناخته می‌شود. این سازمان در دهه‌های مختلف یکی از بازیگران اصلی تحولات خاورمیانه بوده و طیفی وسیع از گروه‌های سیاسی، نظامی و اجتماعی فلسطینی را در خود جای داده‌است.

PLO از دههٔ ۱۹۷۰ تا امروز دچار تحول‌های گسترده در رهبری، ساختار، ایدئولوژی، رویکرد نظامی و سیاست خارجی شده و نقش مهمی در شکل‌گیری تشکیلات خودگردان فلسطین، مذاکرات خاورمیانه و مدیریت سیاست فلسطینی داشته است.

تشکیل و نخستین مرحله(۱۹۶۴–۱۹۶۹)

در چهلمین نشست اتحادیه عرب، که در 15 سپتامبر 1963 تشکیل شد، نگرانی رهبران عرب در برابر اقدامات مستقل فلسطین مورد بحث و گفت‏وگو قرار گرفت. نتیجه این گفت‏وگوها به آنجا انجامید که فلسطینیان دارای سازمان ویژه خود باشند که تحت نظارت رسمی اعراب عمل کند. این گفت‏وگوها آغاز تبلور اندیشه‏‌ای بود که به تأسیس سازمان آزادی‏بخش فلسطین منتهی گردید. شورای اتحادیه کشورهای عرب در 19 سپتامبر 1963، برپایی این کیان عام فلسطین را به تصویب رساند و یکی از شخصیتهای معروف فلسطین به نام احمد شقیری را به‏عنوان نماینده فلسطین در شورای اتحادیه تعیین کرد .

در نخستین کنفرانس سران عرب که در فاصله میان 13 ـ 17 ژانویه 1964 ـ برگزار گردید، بنابه فراخوان جمال عبدالناصر، احمد شقیری به‏عنوان نماینده فلسطین حضور یافت و کنفرانس، درباره مسأله کیان فلسطینی، تصمیمی اتخاذ نمود که در آن آمده بود:

«به آقای احمد شقیری، نماینده فلسطین در اتحادیه عرب مأموریت داده می‏شود تا به تماسهای خود با کشورهای عضو اتحادیه و ملت فلسطین ـ هرجا که باشد ـ ادامه دهد و با آنان درباره شیوه ایده‌‏آل سازماندهی ملت فلسطین، بحث و گفت‏وگو کند. این امر مقدمه‏ای خواهد بود برای انجام دادن اقدام‏های لازم برای برپایی یک سازمان».

هدف اعلام‌شده از تشکیل سازمان آزادی بخش فلسطین «سامان‌دهی مبارزهٔ ملی و ایجاد چارچوب سیاسی یکپارچه» بود.

احمد الشقیری نخستین رئیس سازمان بود. در دورهٔ او:

  • ارتش آزادی‌بخش فلسطین» به‌عنوان بازوی نظامی رسمی ایجاد شد؛
  • تمرکز بر فعالیت نظامی کلاسیک، نه چریکی، بود؛
  • سازمان تحت نفوذ مستقیم برخی دولت‌های عرب قرار داشت.

پس از جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷، اعتبار سیاسی سازمان افزایش یافت و زمینه برای نفوذ گروه‌های مسلح چریکی — به‌ویژه *فتح* — فراهم شد.

دورهٔ یاسر عرفات(۱۹۶۹–۲۰۰۴)

در ۱۹۶۹، یاسر عرفات، رهبر جنبش فتح، ریاست کمیتهٔ اجرایی PLO را برعهده گرفت. دورهٔ او طولانی‌ترین و پرتحول‌ترین دورهٔ سازمان است.

مهم‌ترین تحولات در دورهٔ عرفات:

  • تقویت ساختار چریکی و گسترش شاخه‌های نظامی.
  • ورود به درگیری با اردن (سپتامبر سیاه، ۱۹۷۰) و اخراج سازمان از این کشور.
  • انتقال پایگاه اصلی به لبنان و مشارکت گسترده در جنگ داخلی لبنان(۱۹۷۵–۱۹۹۰)
  • تهاجم ۱۹۸۲ اسرائیل به لبنان و خروج PLO از بیروت به تونس.
  • تغییر راهبرد سیاسی از مقاومت به سازش با اسرائیل از اواخر دههٔ ۱۹۸۰ و پذیرش قطعنامه‌های مرتبط با راه‌حل دو کشور.
  • مذاکرات اسلو (۱۹۹۳) و تشکیل تشکیلات خودگردان فلسطین.
  • نقش عرفات به‌عنوان نخستین رئیس تشکیلات خودگردان(۱۹۹۴–۲۰۰۴)

عرفات در ۱۱ نوامبر ۲۰۰4 در پاریس درگذشت. گرچه در ابتدا گزارش رسمی علت فوت را «عارضهٔ مغزی ناشی از مشکلات سلامت» اعلام کرد. [1].لیکن بر پایه یافته‌های تحقیقات آزمایشگاهی در سوئیس، یاسر عرفات با پولونیم، مسموم شده بود و گمانه زنی ها در خصوص احتمال ترور وی از سوی اسرائیل بسیار مطرح گردید.

دورهٔ محمود عباس (۲۰۰۴ تا امروز)

محمود عباس (ابومازن) پس از عرفات ریاست کمیتهٔ اجرایی را بر عهده گرفت.

مهم‌ترین ویژگی‌های دورهٔ او:

- تمرکز بر سیاست‌ورزی دیپلماتیک و مذاکره با اسرائیل

- پیگیری عضویت در نهادهای بین‌المللی؛

- اختلافات سیاسی با حماس و شکاف در صحنهٔ داخلی فلسطین؛

- ادامهٔ مدیریت تشکیلات خودگردان.

ساختار سازمان آزادی‌بخش فلسطین

۱. شورای ملی فلسطین (PNC) بعنوان پارلمان در تبعید و بالاترین نهاد قانون‌گذاری PLO

وظایف:

  • تعیین سیاست‌های کلان
  • انتخاب کمیتهٔ اجرایی
  • نظارت بر عملکرد ساختارهای سازمان

۲. کمیتهٔ اجرایی

مرکز اصلی تصمیم‌گیری سازمان.

وظایف:

  • ادارهٔ امور سیاسی و روابط بین‌الملل؛
  • مدیریت نهادهای وابسته؛
  • نمایندگی رسمی سازمان.

۳. کمیتهٔ مرکزی و کمیته‌های فرعی

گروه‌های تخصصی در حوزه‌های نظامی، مالی، امنیتی و تبلیغاتی.

۴. گروه‌های عضو PLO

مجموعه‌ای از گروه‌های ملی‌گرای فلسطینی است.

مهم‌ترین بخش‌ها:

  • فتح
  • جبههٔ خلق برای آزادی فلسطین (مارکسیستی)
  • جبههٔ دموکراتیک
  • حزب مردم فلسطین
  • جبههٔ مبارزهٔ مردمی
  • چند شاخهٔ کوچکتر

گروه‌های مهم و معتقد به لزوم جهاد و مقاومت در برابر رژیم صهیونیستی مانند حماس و جهاد اسلامی عضو PLO نیستند.

۵. بازوی نظامی

در دهه‌های ۶۰ تا ۸۰، ارتش آزادی‌بخش فلسطین و شاخه‌های چریکی فتح و سایر گروه‌ها عملاً بازوی مسلح سازمان بودند. البته فعالیت نظامی پس از اسلو محدودتر شد .

شاخص‌ترین رویدادها

۱. سپتامبر سیاه(۱۹۷۰)

درگیری گسترده بین PLO و دولت اردن که به اخراج نیروهای فلسطینی انجامید.

پیامد: جابه‌جایی مرکز سازمان به لبنان.

۲. جنگ داخلی لبنان(۱۹۷۵–۱۹۹۰)

PLO یکی از بازیگران مهم این جنگ بود.

پیامد: تهاجم اسرائیل (۱۹۸۲)، خروج سازمان به تونس.

۳. اعلامیهٔ ۱۹۸۸ الجزایر

PLO تشکیل «دولت فلسطین» را اعلام و برخی قطعنامه‌های بین‌المللی را پذیرفت.

پیامد: آغاز مسیر رسمی گفت‌وگوهای دیپلماتیک.

۴. مذاکرات اسلو(۱۹۹۳)

نقطهٔ مهم و از نظر گروه های مقاومت فلسطین ، تاریک در تاریخ سازمان که به شناسایی متقابل اسرائیل و PLO منجر گردید.

پیامد:

  • تشکیل تشکیلات خودگردان
  • ورود رهبران PLO به غزه و کرانهٔ باختری

۵. تحولات پس از ۲۰۰۰

  • انتفاضهٔ دوم
  • اختلاف شدید میان فتح و حماس
  • چالش‌های داخلی و منطقه‌ای

نتایج و پیامدهای اقدامات PLO

  • سیاسی
  • تبدیل‌شدن به نمایندهٔ رسمی مردم فلسطین در سازمان ملل [2].
  • افزایش نقش دیپلماتیک در مذاکرات خاورمیانه.
  • ایجاد ساختارهای حکومتی (تشکیلات خودگردان).
  • نظامی ـ امنیتی
  • مشارکت در جنگ‌های منطقه‌ای (اردن، لبنان).
  • تاثیرگذاری بر راهبرد چریکی فلسطینی‌ها در دهه‌های ۶۰ تا ۸۰.
  • کاهش شدید نقش نظامی پس از دههٔ ۹۰.
  • اجتماعی و نهادی
  • ایجاد ساختارهای اداری، آموزشی و فرهنگی برای فلسطینیان در تبعید.
  • نقش در بسیج افکار عمومی عربی و بین‌المللی.
  • تشدید شکاف میان گروه‌های فلسطینی پس از ۲۰۰۶.
  • بین‌المللی
  • به‌رسمیت‌شناخته‌شدن گسترده توسط دولت‌ها.
  • نقش فعال در نهادهای بین‌المللی.

نقدها و ارزیابی‌ها

۱. نقدهای مربوط به شیوهٔ رهبری

  • تمرکز قدرت در دست رهبران اصلی، به‌ویژه در دورهٔ عرفات، از سوی برخی منتقدان «شخص‌محور» تلقی شده است و رهبران سازمان بعد از دوران اولیه مبارزه، فعالیت های دیپلماتیک و تشریفاتی را بر پیگیری منافع اصلی مردم فلسطین ترجیح داده اند.
  • کمبود شفافیت مالی در برخی دوره‌ها.

۲. نقدهای مرتبط با استراتژی

  • برخی پژوهشگران معتقدند تغییر تدریجی از «مقاومت مسلحانه» به «دیپلماسی» باعث از دست رفتن بخشی از پایگاه اجتماعی شده است و آرمان آزادی فلسطین که فلسفه تشکیل سازمان بوده است تحت الشعاع سیاستهای اسرائیل و منافع برخی سران کشورهای عربی قرار گرفت.ضمن اینکه بخش عمده ای از انرژی سازمان به جای مبارزه و مقابله با اسراییل به کنترل و سرکوبی مبارزان فلسطینی و محدود سازی گروه های جهادی از جمله حماس و جهاد اسلامی معطوف شده است .
  • در مقابل، گروهی دیگر این تغییر را «ضروری» برای ورود به نظام بین‌الملل می‌دانند.

۳. نقدهای ساختاری

  • اختلافات میان گروه‌ها و نبود وحدت داخلی.
  • کندی نوسازی نهادهای PLO پس از دههٔ ۹۰.

۴. ارزیابی‌های مثبت

  • نقش مهم در حفظ هویت ملی فلسطینی.
  • ایجاد نهادهای مدنی و سیاسی در تبعید.
  • کسب مشروعیت بین‌المللی برای مطالبات فلسطینیان.

رهبران شاخص و فرجام آنان

۱. یاسر عرفات(۱۹۶۹–۲۰۰۴)

فرجام: فوت در ۲۰۰۴ در فرانسه.

نقش: رهبر تاریخی فتح و PLO؛ چهرهٔ مهم مذاکرات اسلو.

۲. محمود عباس (۲۰۰۴–تاکنون)

فرجام: همچنان در قدرت.

نقش: تمرکز بر سیاست‌ورزی و روابط بین‌المللی.

۳. رهبران دیگر گروه‌ها

  • جورج حبش (جبههٔ خلق) — درگذشت در ۲۰۰۸.
  • نايف حواتمه (جبههٔ دموکراتیک) — همچنان فعال.
  • ابوجهاد (خلیل الوزیر) — ترور در ۱۹۸۸.
  • ابوایاد (صلاح خلف) — ترور در ۱۹۹۱.
برگرفته از «https://fa.wikiahd.org/index.php?title=سازمان_آزادیبخش_فلسطین&oldid=920»