محمود عباس

1. 1. 1. محمود عباس

• • محمود عبّاس** (زادهٔ ۱۵ نوامبر ۱۹۳۵) که با کنیهٔ **ابومازن** نیز شناخته می‌شود، دومین و huidige رئیس‌جمهور دولت فلسطین و رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین است . او که از اعضای باسابقه و رهبران جنبش فتح به شمار می‌رود، از زمان مرگ یاسر عرفات در نوامبر ۲۰۰۴، عالی‌ترین مقام سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) را بر عهده داشته است . عباس که چهره‌ای کلیدی در روند سازش و توافق‌نامه‌های اسلو محسوب می‌شود، دوره طولانی ریاست‌جمهوری او با جنجال‌های فراوانی از جمله تمدید فراقانونی قدرت و انتقادات گسترده به همکاری امنیتی با اسرائیل همراه بوده است.

| **عنوان** | **اطلاعات** | | :--- | :--- | | **نام کامل** | محمود رضا عباس | | **کنیه** | ابومازن | | **زادروز** | ۱۵ نوامبر ۱۹۳۵ (۹۰ سال) | | **زادگاه** | صفد، فلسطین تحت قیمومت بریتانیا | | **ملیت** | فلسطینی | | **تحصیلات** | دکترای تاریخ (دانشگاه دوستی ملل روسیه) | | **حزب سیاسی** | جنبش فتح | | **همسر(ان)** | آمینه عباس | | **فرزندان** | ۳ پسر (مازن، یاسر، طارق) | | **پیشه** | سیاستمدار | | **سمت‌های کنونی** | رئیس‌جمهور دولت فلسطین (از ۲۰۰۵)، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین (از ۲۰۰۵)، رئیس سازمان آزادیبخش فلسطین (از ۲۰۰۴) |

1. 1. 1. 1. زندگی شخصی و خانواده

محمود رضا عباس در ۱۵ نوامبر ۱۹۳۵ در شهر صفد، واقع در منطقه جلیل فلسطین به دنیا آمد. خانواده او در جریان جنگ ۱۹۴۸ و پس از اشغال فلسطین توسط نیروهای صهیونیست، آواره شده و به سوریه گریختند . او مدرک کارشناسی حقوق را از دانشگاه دمشق دریافت کرد و سپس برای ادامه تحصیل به مصر رفت. عباس بعدها در دانشگاه پاتریس لومومبا (دانشگاه دوستی ملل) در مسکو به تحصیلات تکمیلی پرداخت و مدرک دکترای خود را با ارائه رساله‌ای جنجالی با عنوان **«رابطه پنهان بین نازیسم و صهیونیسم»** به دست آورد .

او با آمینه عباس ازدواج کرد که حاصل این ازدواج سه پسر به نام‌های مازن، یاسر و طارق است. پسر بزرگشان، مازن، در سال ۲۰۰۲ در سن ۴۲ سالگی در قطر درگذشت. کنیه ابومازن به معنای «پدر مازن»取自 همین پسر است. یاسر عباس که به افتخار یاسر عرفات نام‌گذاری شده، تاجری کانادایی است .

1. 1. 1. 1. فعالیت سیاسی

فعالیت سیاسی محمود عباس از اواسط دهه ۱۹۵۰ در حلقه‌های زیرزمینی فلسطینیان آواره در سوریه و قطر آغاز شد. او در قطر به عنوان مدیر پرسنل در خدمات کشوری مشغول به کار بود تا اینکه در سال ۱۹۶۱ به جنبش تازه‌تأسیس فتح به رهبری یاسر عرفات پیوست . عباس که از چهره‌های عملگرا و میانه‌روی فتح به شمار می‌رفت، مسئولیت‌های دیپلماتیک و جذب منابع مالی را بر عهده داشت.

او از نخستین اعضای فتح بود که در سال ۱۹۷۷ خواستار مذاکره با اسرائیلی‌های میانه‌رو شد. عباس بعدها در این باره گفت: «چون ما اسلحه به دست گرفتیم، در موقعیتی بودیم که می‌توانستیم با اعتبار آن را زمین بگذاریم» . با این حال، بر اساس برخی اسناد، بخشی از وجوه جمع‌آوری‌شده توسط او، بدون اطلاعش، برای عملیات‌هایی مانند کشتار مونیخ در سال ۱۹۷۲ استفاده شد .

نقش محوری عباس در **روند سازش**، او را به یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های تاریخ معاصر فلسطین تبدیل کرد. او در مذاکرات محرمانه‌ای که به توافق‌نامه اسلو انجامید، نقش کلیدی ایفا کرد و سرانجام در ۱۳ سپتامبر ۱۹۹۳، به نمایندگی از سازمان آزادیبخش فلسطین، این توافقنامه را در واشنگتن امضا کرد . او در سال ۱۹۹۵ به همراه یوسی بیلین، مذاکره‌کننده اسرائیلی، توافقنامه بیلین-ابومازن را تدوین کرد که قرار بود چارچوبی برای صلح نهایی باشد .

1. 1. 1. 1. نخست‌وزیری (۲۰۰۳)

در مارس ۲۰۰۳ و با فشار بین‌المللی بر یاسر عرفات برای تقسیم قدرت، محمود عباس به عنوان **نخستین نخست‌وزیر تشکیلات خودگردان فلسطین** منصوب شد. اسرائیل و ایالات متحده از مذاکره با عرفات خودداری می‌کردند و عباس با توجه به شهرت میانه‌رو و عملگرای خود، گزینه‌ای مطلوب برای غرب بود . با این حال، دوران نخست‌وزیری او کوتاه بود. او به دلیل عدم حمایت کافی از سوی آمریکا و اسرائیل و نیز اختلافات داخلی با عرفات و دیگر گروه‌های فلسطینی، پس از تنها چند ماه، در سپتامبر ۲۰۰۳ از سمت خود استعفا داد .

1. 1. 1. 1. ریاست‌جمهوری و بحران مشروعیت

پس از درگذشت یاسر عرفات در ۱۱ نوامبر ۲۰۰۴، محمود عباس به عنوان رئیس سازمان آزادیبخش فلسطین انتخاب شد. او در ۹ ژانویه ۲۰۰۵ با کسب ۶۲٪ آرا در انتخابات ریاست‌جمهوری فلسطین به پیروزی رسید و کار خود را به عنوان **دومین رئیس‌جمهور فلسطین** آغاز کرد .

دوره ریاست‌جمهوری او بر اساس قانون اساسی فلسطین چهار ساله بود و قرار بود در ژانویه ۲۰۰۹ به پایان برسد. با این حال، با استناد به قانون اساسی سازمان آزادیبخش فلسطین و به دلیل انشعاب داخلی میان فتح و حماس و عدم برگزاری انتخابات جدید، او دوره خود را تمدید کرد . در دسامبر ۲۰۰۹، شورای مرکزی سازمان آزادیبخش فلسطین، ریاست او را برای مدتی نامحدود تأیید کرد. این اقدام با انتقاد شدید حماس و برخی گروه‌های دیگر مواجه شد، هرچند عباس در سطح بین‌المللی همچنان به عنوان رئیس‌جمهور مشروع فلسطین شناخته می‌شود .

به این ترتیب، عباس در حالی که اکنون ۹۰ سال سن دارد ، دو دهه است بدون برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری در رأس قدرت باقی مانده و به دومین رئیس‌کشور مسن در جهان تبدیل شده است . این وضعیت باعث ایجاد **بحران مشروعیت** و نارضایتی گسترده در میان فلسطینیان شده است. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که بیش از ۸۰٪ فلسطینیان خواستار کناره‌گیری او هستند . منتقدان می‌گویند او تصمیم‌گیری را به حلقه محدودی از نزدیکانش مانند حسین الشیخ، که به عنوان جانشین احتمالی او معرفی شده، محدود کرده است .

1. 1. 1. 1. میراث و نقد

میراث محمود عباس عمیقاً محل مناقشه است. از یک سو، او در سطح بین‌المللی به عنوان یک میانه‌روی پایبند به راه‌حل دو دولتی و مذاکره شناخته می‌شود . از سوی دیگر، در داخل فلسطین و میان بسیاری از گروه‌های مقاومت، او به شدت منفور است.

برجسته‌ترین وجه نقد به او، **همکاری امنیتی گسترده با اسرائیل** است. این همکاری که از توافقات اسلو نشأت می‌گیرد، شامل تبادل اطلاعات، بازداشت مبارزان فلسطینی و جلوگیری از عملیات ضد اسرائیلی می‌شود . بر اساس گزارش‌ها، نیروهای امنیتی تحت امر عباس در طول سال‌ها، صدها عملیات برنامه‌ریزی‌شده علیه اسرائیل را خنثی کرده‌اند . منتقدان، تشکیلات خودگردان به رهبری عباس را به «پیمانکار امنیتی» یا «ژاندارم اسرائیل» تشبیه می‌کنند که در ازای حفظ قدرت، امنیت شهرک‌نشینان و اشغالگران را تأمین می‌کند . گزارش‌ها حاکی از آن است که این همکاری حتی به صورت مخفیانه و پس از اظهارات رسمی مبنی بر توقف آن، ادامه یافته است .

علاوه بر این، عباس متهم به فساد، تحریف تاریخ، و انکار هولوکاست شده است. محتوای رساله دکتری او درباره رابطه نازیسم و صهیونیسم همواره جنجال‌آفرین بوده است .

در سال‌های اخیر، گمانه‌زنی‌ها درباره کناره‌گیری او یا مرگ قریب‌الوقوعش و جانشینی حسین الشیخ افزایش یافته است، اما عباس همچنان بر مسند قدرت باقی مانده است .

1. 1. 1. 1. منابع

1. ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. محمود عباس. 2. تابناک. وعده پنهانی محمود عباس به رئیس سیا. 3. خبرگزاری دانشجو. محمود عباس: بدون پایان اشغال، صلحی در کار نخواهد بود. 4. یورونیوز فارسی. رئیس‌جمهور فلسطین ۹۰ ساله شد. 5. فرهیختگان. ۱۸ سال است که در رأس تشکیلات خودگردان فلسطین قرار دارد. 6. آنا. زلزله سیاسی در فلسطین و احتمال کناره‌گیری محمود عباس از قدرت.

در پاسخ به درخواست شما برای نگارش یک مقاله ویکی‌پدیا در مورد محمود عباس، مقاله‌ای بر اساس منابع موجود تهیه شده است که به جنبه‌های مورد اشاره یعنی همکاری امنیتی با اسرائیل و موضوع مشروعیت دموکراتیک می‌پردازد.

> ⚠️ **توجه**: این مقاله بر اساس محتوای مقالات خبری و تحلیلی موجود در وب تدوین شده است. یک مدخل استاندارد ویکی‌پدیا نیازمند منابع گسترده‌تر و گوناگون‌تری است، اما تلاش شده تا دیدگاه‌های مطرح شده در منابع ارائه‌شده، پوشش داده شود.

---

1. 1. محمود عباس: رهبری در گذار از سازش تا بحران مشروعیت

• • محمود عباس** (زاده ۱۹۳۵) ملقب به **ابومازن**، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین و رئیس جنبش فتح است. او که از معماران ارشد توافق‌نامه‌های اسلو در دهه ۱۹۹۰ میلادی بود، پس از درگذشت یاسر عرفات در سال ۲۰۰۴ به عنوان رهبر تشکیلات خودگردان منصوب شد و در سال ۲۰۰۵ در انتخاباتی که به عنوان آخرین انتخابات سراسری فلسطینیان برگزار شد، به پیروزی رسید. دوران طولانی ریاست او، با انتقادهای شدیدی از سوی طیف‌های مختلف فلسطینی و ناظران بین‌المللی به دلیل **همکاری امنیتی با اسرائیل**، **اقتدارگرایی** و **عدم برگزاری انتخابات** همراه بوده است.

1. 1. 1. پیشینه و صعود به قدرت

عباس یکی از اعضای مؤسس جنبش فتح بود و برای دهه‌ها در سایه عرفات فعالیت می‌کرد. نقش برجسته او در صحنه بین‌المللی، به ویژه به عنوان معمار اصلی توافق‌نامه اسلو در سال ۱۹۹۳، او را به چهره‌ای کلیدی در روند صلح تبدیل کرد. این توافق‌نامه‌ها که با نظارت ایالات متحده در واشنگتن امضا شد، زمینه‌ساز ایجاد تشکیلات خودگردان فلسطین و به رسمیت شناختن متقابل بین سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) و اسرائیل بود .

پس از مرگ عرفات در نوامبر ۲۰۰۴، عباس به عنوان نامزد مورد حمایت نخبگان فتح و غرب، در انتخابات ریاست تشکیلات خودگردان در ژانویه ۲۰۰۵ شرکت کرد و با کسب اکثریت آرا به پیروزی رسید. این انتخابات، آخرین باری بود که فلسطینیان برای انتخاب رئیس‌ تشکیلات خودگردان پای صندوق‌های رأی رفتند .

1. 1. 1. همکاری امنیتی با اسرائیل: "دست در دست اشغالگر"

یکی از بحث‌برانگیزترین جنبه‌های حکومت عباس، تداوم و تقویت **همکاری‌های امنیتی** با دستگاه‌های امنیتی اسرائیل بوده است. این همکاری که ریشه در توافق‌های اسلو دارد، شامل تبادل اطلاعات و هماهنگی برای مهار گروه‌های مسلح مخالف اسرائیل، به ویژه حماس و جهاد اسلامی، در کرانه باختری می‌شود .

عباس همواره از این همکاری به عنوان یک ضرورت عملی و در راستای منافع فلسطین دفاع کرده است. به عنوان مثال، در سال ۲۰۱۴ و در جریان ربوده شدن سه نوجوان اسرائیلی در کرانه باختری، عباس همکاری نیروهای امنیتی فلسطین در جستجو را تأیید کرد و گفت که هدف از این همکاری جلوگیری از یک قیام (انتفاضه) دیگر است که به گفته او "ما را نابود خواهد کرد" .

با این حال، این سیاست از نگاه بسیاری از فلسطینیان و منتقدان، **تشکیلات خودگردان را به "پیمانکار فرعی اشغالگری"** تبدیل کرده است. عبدالجواد عمر، استاد دانشگاه بیرزیت، معتقد است که تشکیلات خودگردان "دست در دست اشغالگر اسرائیلی گذاشته" تا جایی که اسرائیل خود به تضعیف روزافزون آن کمک می‌کند . این همکاری، به ویژه در شرایطی که شهرک‌سازی اسرائیل در کرانه باختری با شتاب ادامه دارد و الحاق بخش‌هایی از این سرزمین توسط وزرای تندروی اسرائیلی مانند بزالل اسموتریچ به طور جدی دنبال می‌شود، برای منتقدان به معنای مشارکت در سرکوب مقاومت در برابر اشغالگری است که خود تشکیلات را تضعیف می‌کند .

1. 1. 1. بحران مشروعیت دموکراتیک و حکومت اقتدارگرا

وعده عباس برای ایجاد یک کشور مستقل فلسطینی در سایه بحران عمیق **مشروعیت** سیاسی او قرار گرفته است. دوره ریاست او که چهار ساله بود، بیش از دو دهه ادامه یافته و در این مدت هیچ انتخابات ریاستی یا پارلمانی دیگری برگزار نشده است. آخرین انتخابات پارلمانی در سال ۲۰۰۶ برگزار شد که با پیروزی حماس و به دنبال آن درگیری‌های خونین و شکاف سیاسی و جغرافیایی میان کرانه باختری و نوار غزه (تحت کنترل حماس از ۲۰۰۷) همراه بود .

پس از آن، عباس عملاً قدرت را در کرانه باختری متمرکز کرد و منتقدانش او را به **اقتدارگرایی** و سرکوب مخالفان متهم می‌کنند. نظرسنجی‌های مستقل، مانند نظرسنجی مرکز فلسطینی برای پژوهش‌های سیاست و نظرسنجی (PCPSR) به رهبری خلیل الشقاقی، نشان می‌دهد که تا اکتبر ۲۰۲۵، حدود **۸۰ درصد از فلسطینیان در کرانه باختری و غزه خواستار استعفای عباس** بوده‌اند . همچنین ۶۰ درصد از شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی به برگزاری وعده داده شده انتخابات پس از جنگ غزه شک داشتند .

انتقاد دیگر، فساد مالی گسترده در بدنه تشکیلات خودگردان و سبک زندگی نخبگان حاکم است که در تضاد با وضعیت معیشتی دشوار فلسطینیان عادی دیده می‌شود. یک مقام ارشد اسرائیلی در مقاله‌ای تشکل‌ات خودگردان تحت رهبری عباس را یک **"کلپتوکراسی"** (حکومت دزدسالار) توصیف کرده است که میلیاردها دلار کمک بین‌المللی را بلعیده اما نتوانسته نهادهای خوب یا دموکراتیک فلسطینی بنا کند .

در آوریل ۲۰۲۲، عباس بدون هیچ فرآیند انتخاباتی یا رای‌گیری عمومی، حسین الشیخ، از نزدیکان خود را به عنوان جانشین احتمالی خود منصوب کرد . این اقدام، انتقاد از شیوه حکمرانی او را تشدید کرد.

1. 1. 1. نتیجه‌گیری: میراثی از سازش در برابر انزوا

محمود عباس، که زمانی به عنوان یک عمل‌گرا و نامزد صلح وارد عرصه شد، اکنون پس از دو دهه، با چالش‌های بی‌سابقه‌ای مواجه است. اسرائیل با استقرار راست‌ترین دولت تاریخ خود، رسماً ایده تشکیل کشور فلسطین را به چالش کشیده و به دنبال الحاق کرانه باختری است . در داخل، وی متهم به سرکوب مخالفان، فساد و کنار گذاشتن دموکراسی است. در سطح منطقه‌ای، جنگ غزه و ناتوانی او در ایفای نقشی مؤثر در آینده این باریکه، انزوای او را بیش از پیش نمایان کرده است. به نظر می‌رسد که سیاست دیرینه او یعنی "همکاری امنیتی" در ازای "حفظ فرآیند صلح" دیگر نه تنها برای فلسطینیان، بلکه برای بسیاری از ناظران بین‌المللی، دستاوردی در پی نداشته است .