پرش به محتوا

قاسم سلیمانی

از ویکی عهد
قاسم سلیمانی
سلیمانی در سال ۱۳۹۷ پس از دریافت نشان ذوالفقار[۱]
نام(های) مستعار
زاده۲۰ اسفند ۱۳۳۵
قنات ملک، کرمان، ایران
درگذشت۱۳ دی ۱۳۹۸ (۶۲ سال)
بغداد، عراق
مدفن
کرمان، ایران[۹]
وفاداریایران
شاخه نظامیسپاه پاسداران انقلاب اسلامی
سال‌های خدمت۱۳۹۸–۱۳۵۸
درجه نظامی سرلشکر پاسدار[persian-alpha ۱]
یگاننیروی زمینی
نیروی قدس
فرماندهیلشکر ۴۱ ثارالله
قرارگاه قدس[۱۱]
نیروی قدس
جنگ‌ها و عملیات‌هاجنگ ایران و عراق (مجروح)
شورش ۱۳۵۹–۱۳۵۷ کردها در ایران
جنگ در افغانستان[۱۲]
جنگ ۲۰۰۶ اسرائیل و لبنان[۱۳][۱۴]
جنگ عراق
جنگ داخلی سوریه
جنگ داخلی عراق
بحران خلیج فارس †
نشان‌هافهرست کامل
فرزندان۶، شامل زینب

قاسم سلیمانی (۲۰ اسفند ۱۳۳۵ – ۱۳ دی ۱۳۹۸) نظامی ایرانی بود که از ۱۳۷۶ تا زمان مرگش در ۱۳۹۸ به‌عنوان دومین فرماندهٔ نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی فعالیت می‌کرد. وی در طی جنگ ایران و عراق فرماندهٔ نیروهای سپاه کرمان و از فرماندهان عملیات‌های والفجر هشت، کربلای چهار و پنج بود و چندین بار مجروح شد. سلیمانی پس از جنگ تا سال ۱۳۷۶، فرماندهٔ لشکر ۴۱ ثارالله کرمان بود و مسئولیت امنیت بخش‌های شرقی ایران را بر عهده داشت. او به‌عنوان فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران نقش مهمی در تقویت قدرت نظامی حزب‌الله لبنان و گروه‌های مسلح فلسطینی، جنگ افغانستان، جنگ اسرائیل و لبنان، تشکیل گروه‌های شبه‌نظامی در عراق پس از سرنگونی صدام حسین، سرکوب اعتراضات مردم سوریه[۱۵] و تغییر روند جنگ داخلی سوریه به نفع بشار اسد داشت.

او تا پیش از حضور آشکار در جنگ علیه داعش در عراق، معمولاً در انظار عمومی ظاهر نمی‌شد، اما حکومت ایران از زمان حضور او در عراق با انتشار تصاویر متعددش با نیروهای عراقی، شروع به شناساندن چهرهٔ وی کرد. جایگاه سلیمانی به‌تدریج به‌عنوان یکی از محبوب‌ترین شخصیت‌های نظام جمهوری اسلامی نزد برخی مردم در ایران اوج گرفت.[۱۶][۱۷][۱۸] این در حالی است که برخی از ایرانیان وی را یک «قاتل» می‌دانند[۱۹][۲۰] و گروهی از ایرانیان هم او را یک مهرهٔ مهم در ماشین سرکوب محسوب می‌کنند.[۲۱] سلیمانی به خاطر مشارکت در سرکوب مخالفان بشار اسد از سوی اتحادیه اروپا و به خاطر برنامه اتمی ایران از سوی سازمان ملل تحریم شد و دولت آمریکا هم از سال ۲۰۰۵ وی را تروریست شناخت.[۲۲][۲۳] سلیمانی در رسانه‌های بین‌المللی، به‌عنوان «فرمانده سایه» توصیف می‌شد. این رسانه‌ها از او به‌عنوان شخصیتی اثرگذار در شکل‌گیری جبهه نبرد علیه داعش و شکست آن یاد می‌کنند تاحدی که مرگ او را اشتباه ترامپ و خبر خوبی برای جهادی‌ها می‌دانند،[۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸][۲۹][۳۰] هرچند برخی نقش وی در فروپاشی داعش را بی اساس و حتی باعث تقویت آن می‌داند.[۳۱]


سلیمانی در دی ۱۳۹۸، هنگام خروج از فرودگاه بین‌المللی بغداد، طی عملیات آذرخش کبود به دستور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده، مورد حملهٔ موشک پهپاد نظامی ارتش ایالات متحده قرار گرفت و به قتل رسید. از جمله پیامدهای مرگ او حمله به پایگاه هوایی عین الاسد و سرنگونی پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی بین‌المللی اوکراین توسط نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود.[۳۲][۳۳][۳۴][۳۵][۳۶][۳۷]

ساعاتی پس از انتشار خبر مرگ سلیمانی، گروهی از شهروندان عراقی در خیابان‌های بغداد و اپوزیسیون سوریه در ادلب به شادمانی و پخش شیرینی پرداختند.[۳۸][۳۹][۴۰][۴۱][۴۲] پس از درگذشت سلیمانی، گروهی از مردم ایران، هندوستان،[۴۳] پاکستان،[۴۴] برخی از گروه‌های اسلامی مالزی،[۴۵] فلسطین،[۴۶] ترکیه،[۴۷] حوثی‌های یمن،[۴۸] شیعیان کشمیر،[۴۹] طرفداران حزب‌الله در لبنان،[۵۰] طرفداران اسد در سوریه[۵۱] و مردم عراق[۵۲] تظاهراتی در محکومیت این اقدام آمریکا و همدردی با سلیمانی برگزار کردند.[۵۳] تشییع جنازه سلیمانی و سایر مقتولان عملیات آذرخش کبود در چند شهر عراق با حضور هزاران نفر از مردم انجام شد. سپس اجساد به ایران منتقل شدند و در چندین شهر با حضور گستردهٔ مردم تشییع شد، به طوری که در مراسم تشییع در تهران، جمعیت چند میلیونی از مردم گرد آمدند و چند رسانه آن را شلوغ‌ترین مراسم تشییع جنازه در ایران پس از تشییع روح‌الله خمینی دانستند[۵۴][۵۵][۵۶] و ۵۹ نفر در اثر آنچه «واکنش‌های حیوانی و غیرعمدی انسانی» یا «خفگی یا ازدحام جمعیت» عنوان شده بود،[۵۷] کشته شدند.[۵۸] در پی سقوط و جان‌باختن مسافران هواپیمای مسافربری بوئینگ ۷۳۷ اوکراین و به‌دنبال تجمع‌های اعتراضی دانشجویان در تهران، تصاویر و بنرهای سلیمانی را پاره کردند یا به آتش کشیدند.[۵۹][۶۰][۶۱][۶۲] در دومین سالگرد کشته‌شدن او، مجسمه ۶ متری‌اش در شهرکرد به آتش کشیده‌شد.[۶۳][۶۴] در خیزش ۱۴۰۱ ایران، معترضان در شهرهای مختلف، مجسمه‌ها و بنرهای قاسم سلیمانی را به آتش کشیده‌اند.[۶۵] معترضان ایرانی در سومین سالگرد کشته شدنش با دیوارنویسی، سوزاندن عکس‌ها، تخریب و پاشیدن رنگ خون به مجسمه‌های او واکنش نشان دادند.[۶۶]

اوایل زندگی و خانواده

قاسم سلیمانی در ۲۰ اسفند ۱۳۳۵ در قنات ملک که روستایی کوهستانی با ساختاری طایفه‌ای (طایفه سلیمانی کرمانی) بود، واقع در شهرستان رابر، از توابع کرمان زاده شد.[۶۷][۶۸] او اصالتی لر داشت.[۶۹][۷۰] نام پدرش حسن و نام مادرش فاطمه سلیمانی بود؛ یک خواهر و یک برادر بزرگتر و یک برادر کوچکتر داشت.[۷۱]

سلیمانی از ۱۲ سالگی روستای خود را برای کار در شهر کرمان ترک کرد. در نوجوانی به کار بنایی مشغول بود و در سال‌های ابتدای جوانی، از پیمانکاران سازمان آب کرمان به‌شمار می‌آمد.[۷۲][۷۳]

او در سنین جوانی ازدواج کرد و پنج فرزند به نام‌های نرجس، حسین، فاطمه، زینب و رضا دارد. یکی از فرزندانش از دنیا رفته است.[۷۴][۷۵][۷۲]

زینب، مدیر بنیاد قاسم سلیمانی است و در دانشگاه شهید بهشتی علوم سیاسی خوانده است. او رابط قاسم سلیمانی و خانواده نیروهای نظامی ایران بود که در جنگ با عراق یا در سال‌های اخیر در عراق و سوریه و دیگر کشورهای منطقه کشته شده‌اند و بارها همراه او به سوریه، عراق و لبنان نیز سفر کرده است.[۷۶] نرجس، عضو شورای اسلامی شهر تهران و ری و تجریش در دوره ششم است.[۷۷] سید ابوذر خضرائی افضلی همسر نرجس سلیمانی است که در زمان شهرداری محمدباقر قالیباف صاحب امتیازی روزنامه تهران امروز را بر عهده داشت.[۷۸]

سلیمانی در سال‌های آخر زندگی در شهرک «شهید دقایقی» در محله شیان در کنار پارک جنگلی لویزان در تهران زندگی می‌کرد.[۷۹]

آغاز فعالیت‌های نظامی

قاسم سلیمانی یک یا دو سال پیش از انقلاب ۱۳۵۷ از طریق سید رضا کامیاب که در ماه رمضان برای تبلیغ از مشهد به کرمان آمده بود و یکی از گردانندگان اصلی راهپیمایی‌ها و اعتصابات کرمان بود، جذب نهضت روح‌الله خمینی شد.[۸۰] کامیاب بعدها سلیمانی را با سیدعلی خامنه‌ای آشنا کرد و در ۷ مرداد ۱۳۶۰ توسط سازمان مجاهدین خلق ترور شد.[۷۲]

سلیمانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ ابتدا در حین ادامه فعالیت در سازمان آب کرمان، به عضویتِ مجموعه‌ای بنام سپاه افتخاری درآمد[۸۱] و سپس با تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، به این نهاد پیوست. شورای فرماندهی سپاه در کرمان پیش از ۸ خرداد ۱۳۵۸ تشکیل شد و سلیمانی همزمان با کار در سازمان آب، به سپاه پیوست. به گفتهٔ اصغر محمدحسینی حداکثر دوره آموزش آن‌ها ۴۵ روز بوده است. وی، علی‌رغم آن‌که تا پیش از آن هیچ تجربهٔ نظامی نداشت، به علت عملکرد خوبش به‌عنوان مربی انتخاب شد. سپس، مدت کوتاهی بعد به همراه جمعی از سپاهیان برای کمک به اداره و حفاظت شهر مهاباد در برابر جدایی طلبان کرد به این شهر فرستاده شد. پس از بازگشت از مهاباد تا شروع جنگ ایران و عراق فرمانده پادگان قدس سپاه کرمان بود.[۸۰]

سلیمانی که خود را «سرباز صفر ولایت» می‌نامید، در گفتار و عمل نشان داده بود که کاملاً از سید علی خامنه‌ای و سیاست‌های کلان جمهوری اسلامی ایران پیروی می‌کند.[۸۲][۸۳][۸۴][۸۵][۸۶]

جنگ ایران و عراق

سلیمانی در ابتدای جنگ ایران و عراق گردانی متشکل از نیروهای رزمی کرمان تشکیل داد که کمی بعد به تیپ زرهی و نهایتاً به لشکر ۴۱ ثارالله تبدیل شد. او از ابتدای تشکیل این لشکر در سال ۱۳۶۱ تا رفتن به نیروی قدس در سال ۱۳۷۶ فرمانده این لشکر بود و در بسیاری از عملیات‌های سپاه در جنگ نقش کلیدی داشت.[۸۷] لشکر ۴۱ ثارالله تحت فرماندهی او متشکل از نیروهای سه استان کرمان، سیستان و بلوچستان و هرمزگان بود، و به لشکر «خط شکن» معروف بود.[۷۳] این نیروی رزمی در ابتدا یک گردان بود که قبل از عملیات فتح‌المبین توسط حسن باقری به سطح تیپ ارتقا پیدا کرد و قاسم سلیمانی توانست وارد جلسات فرماندهان سپاه شود. با این حال تا عملیات رمضان، تیپ وی عمدتاً نقش پشتیبانی را برعهده داشت.[۸۸] سلیمانی از فرماندهان عملیات‌های والفجر هشت، کربلای چهار و کربلای پنج بود.[۸۹] سلیمانی چندین بار در جنگ مجروح شد از جمله در عملیات بستان از ناحیه شکم[۹۰] و در عملیات طریق القدس در اثر انفجار خمپاره از ناحیه دست و شکم مجروح شد.[۹۱]

فرماندهی لشکر ۴۱ ثارالله

با پایان یافتن جنگ ایران و عراق در ۱۳۶۷ ه‍. ش، لشکر ۴۱ ثارالله به فرماندهی سلیمانی به کرمان بازگشت و درگیر جنگ با اشخاص مسلح و قاچاقچیان مواد مخدر شد، که از مرزهای شرقی کشور هدایت می‌شدند. قاسم سلیمانی تا هنگام انتصاب به فرماندهی سپاه قدس، این سمت را عهده‌دار بود.[۸۱]

به گفتهٔ علی قاسمی، فرمانده سپاه انصار الرضا استان خراسان جنوبی، وی در برقراری امنیت در مرزهای شرقی از تایباد تا زابل و زاهدان کوشید. امنیت را در جاده بیرجند-قائن و بیرجند-زاهدان برقرار کرد. همچنین راه ارتباطی بیرجند به کرمان در کویر سوزان شهداد را از اشرار پاکسازی کرد.[۹۲]

فرماندهی نیروی قدس

قاسم سلیمانی در مراسم دیدار فرماندهان سپاه پاسداران با خامنه‌ای

قاسم سلیمانی در سال ۱۳۷۶، هم‌زمان با اوج‌گیری طالبان در افغانستان، به فرماندهی نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، یکی از نیروهای پنجگانه سپاه که مسئولیت فعالیت‌های نظامی برون‌مرزی را برعهده دارد، منصوب شد.[۸۱] او با تجربه‌ای که از سرکوب جنگ داخلی کردستان داشت، گزینه‌ای مناسب بود، چون بنا بود در افغانستانِ عصر طالبان که درگیر جنگ‌های داخلی بود، وارد عمل شود. از همه مهم‌تر این‌که سلیمانی در هشت سال جنگ با عراق و نیز مبارزه با باندهای مواد مخدر در مناطق مرزی ایران و افغانستان تا پیش از انتصابش به فرماندهی سپاه قدس، تجربهٔ زیادی اندوخته بود.[۸۱] وی تا پایان عمر در سال ۱۳۹۸ این سمت را عهده‌دار بود.[۷۳]

قاسم سلیمانی به‌عنوان فرمانده سپاه قدس در امور برخی از کشورهای خاورمیانه، زیر عنوان‌هایی مانند دفاع از جان مسلمانان، مداخله می‌کرد؛ ولی از دیدگاه برخی از تحلیل‌گران، این ادعای وی نیز همانند برخی از ادعاهای دیگرش دروغ بوده و بلکه با دفاع از برخی از حاکمان منطقه، باعث کشتار صدها هزار مسلمان (و غیر مسلمان) شده است. دستگاه تبلیغاتی حکومت جمهوری اسلامی مانند دستگاه تبلیغاتی رژیم سوریه (بشار اسد) با تمرکز بر جنایات داعش تلاش می‌کند تا مخاطبان، جنایات بشار اسد و همپیمانانش (جمهوری اسلامی ایران و نیز روسیه) را فراموش کنند.[۹۳]

افغانستان

در دوران اشغال افغانستان به دست شوروی، ایران از جنبش مقاومت اسلامی حمایت می‌کرد و افسران سپاه پاسداران از جمله سلیمانی مجاهدین افغان را که بعضی از آن‌ها بعداً به طالبان پیوستند آموزش و به آنها مستشاری می‌دادند. رابطه ایران و طالبان پس از قتل ۱۰ دیپلمات و یک خبرنگار ایرانی در سال ۱۹۹۸ افغانستان به کلی فروپاشید.[۹۴] یحیی رحیم صفوی اجازه مجازات طالبان را از رهبر جمهوری اسلامی ایران گرفت و ایران در حدود ۲۵۰ هزار سرباز در کنار مرز با افغانستان مستقر کرد. سلیمانی که تازه چند ماه بود به فرماندهی سپاه قدس رسیده بود پیشقدم شد و تنش‌ها را بدون توسل به خشونت بیشتر فروکاست. او به جای مواجهه مستقیم با طالبان افزایش حمایت از ائتلاف شمال را پی گرفت و شخصاً از یک پایگاهی در تاجیکستان در مجاورت مرز با افغانستان به هدایت عملیات این گروه کمک کرد. این نمونه ای از جنگ نیابتی بود که او بارها آن را تکرار کرد.[۹۵]

در روزهای پس از حملات ۱۱ سپتامبر، رایان کروکر که در آن زمان از مقامات ارشد وزارت امور خارجه آمریکا بود با گروهی از دیپلمات‌های ایرانی در ژنو دیدار کرد، که مشتاق بودند به آمریکا در نابود کردن دشمن مشترکشان، طالبان، کمک کنند. این دیپلمات‌ها به سلیمانی پاسخگو بودند. سلیمانی گاهی به کروکر پیام می‌داد ولی مواظب بود چیزی مکتوب نباشد. آمریکایی‌ها اطلاعاتی از جمله یک نقشه با جزئیات از موقعیت‌های طالبان و موقعیت یک تسهیل‌کننده القاعده را به ایران دادند که ایران او را بازداشت کرد. مذاکره کننده ایرانی به کروکر گفت «حاج قاسم از همکاری ما بسیار خرسند است.» با وجود این همکاری، جرج دابلیو بوش رئیس‌جمهور وقت آمریکا در ژانویه ۲۰۰۲ در سخنرانی معروف محور شرارت ایران را در کنار عراق و کره شمالی قرار داد که در عمل به این همکاری پایان داد. مذاکره کننده ایرانی در کابل به کروکر گفت سلیمانی خشمگین است و احساس می‌کند ضربه خورده. نهایتاً با ورود آمریکا به جنگ در عراق این رابطه خصمانه تر هم شد و سلیمانی دشمن آمریکا شد.[۹۶]

قاسم سلیمانی لشکر فاطمیون را به منظور دفاع از حکومت بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه، تأسیس کرد. به نوشته ایسنا این لشکر در بازپس‌گیری شهر قصیر نقش داشت.[۹۷][۹۵] لشکر فاطمیون یک نیروی شبه نظامی وابسته به سپاه قدس و متشکل از شیعیان افغانستان است، این لشکر متشکل از «داوطلبان» افغانستانی است که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آن‌ها را برای اعزام به سوریه و جنگیدن در کنار نیروهای بشار اسد علیه مخالفانش بسیج کرده است.[۹۸]

سرکوب اقلیت شیعه هم روابط ایران و طالبان را تیره‌تر کرد. در سال ۲۰۱۵ با ظهور شاخه افغانستان دولت اسلامی، هیاتی از رهبران طالبان به تهران سفر کرد. در همان سال سلیمانی نیز از افغانستان دیدار کرد و به توافقات متعددی با رهبران طالبان رسید که از جمله آنها جلوگیری از ایجاد پایگاه‌های آمریکا در نزدیکی مرز ایران، توقف قاچاق مواد مخدر از طریق ایران و افزایش میزان حملات به نیروهای آمریکایی در افغانستان و توقف کامل حملات علیه شیعیان افغانستان بود. در مقابل ایران وعده حمایت نامحدود مالی و فنی از طالبان را داد. ایران قول داد لشکر فاطمیون از سوریه به افغانستان برنگردد.[۹۴]

لبنان

به گفتهٔ سید حسن نصرالله، رهبر گروه حزب‌الله لبنان، قاسم سلیمانی از زمان انتصاب به فرماندهی سپاه قدس ارتباط نزدیکی با نیروهای حزب‌الله لبنان داشت. وی علاوه بر مشارکت در تجهیز و طراحی بخش نظامی، در حوزه برنامه‌ریزی سیاسی این حزب نیز مشارکت داشت.[۹۹] خود قاسم سلیمانی در یک مصاحبهٔ تلویزیونی گفته بود که اندکی پس از شروع جنگ اسرائیل با لبنان در سال ۲۰۰۶، وی از ایران به بیروت می‌رود. پس از یک هفته به ایران بازمی‌گردد و در جلسه‌ای در مشهد با حضور سید علی خامنه‌ای، سران قوا، اعضای شورایعالی امنیت ملی و برخی فرماندهان نظامی گزارشی از وضعیت جنگ را بیان می‌کند. سپس بلافاصله به لبنان بازمی‌گردد تا پیام روحیه بخش رهبر جمهوری اسلامی را به رهبران حزب‌الله برساند.[۱۰۰]

عراق

مقالهٔ اصلی: مداخله ایران در عراق (۱۳۹۳–تاکنون)

به گفتهٔ بی‌بی‌سی نیروی قدس به فرماندهی سلیمانی نقش اثرگذاری در روند جنگ عراق داشته است. به گفته بی‌بی‌سی، سلیمانی از آغاز حضور نیروهای آمریکا در عراق در ۲۰۰۳، برای انجام عملیات علیه نیروهای آمریکایی، به تأسیس و پشتیبانی گروه‌های شبه نظامی مسلح پرداخت و آن‌ها را پرورش داده و تجهیز کرد که این عملیات‌ها غالباً همراه با تلفات وسیعی در بین نیروهای امنیتی عراقی و شهروندان عادی همراه بود. این گروه‌های شبه نظامی، زیر نظر قاسم سلیمانی و با پشتیبانی سپاه قدس به شکل سریع و قارچ گونه رشد کردند و به چالشی جدی برای ثبات دولت عراق تبدیل شدند. در سال ۲۰۱۴، در پی حمله داعش به غرب عراق، قاسم سلیمانی با استفاده از نفوذش بر نخست‌وزیر وقت عراق نوری المالکی، به سازماندهی این گروه‌ها در قالب حشدِ شعبی پرداخت و به آن چتر قانونی بخشید.[۱۰۱]

  1. ↑ «اعطای نشان عالی ذوالفقار به سردار سرلشکر قاسم سلیمانی». پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای. ۱۹ اسفند ۱۳۹۷. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۴ مارس ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۱ مارس ۲۰۱۹.
  2. ↑ "Qassem Suleimani not Just a Commander! – Taking a Closer Look at Religious Character of Iranian General". abna24. 10 March 2015. Archived from the original on 10 October 2017. Retrieved 14 July 2016.
  3. ↑ شاهد| إسماعیل هنیة: قاسم سلیمانی “شهید القدس”
  4. ↑ خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام filkins وارد نشده است
  5. ↑ Joanna Paraszczuk (16 October 2014). "Iran's 'Shadow Commander' Steps Into the Light". The Atlantic. Archived from the original on 10 October 2017. Retrieved 31 March 2015.
  6. ↑ Kambiz Foroohar. "Iran's Shadow Commander". Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 31 March 2015.
  7. ↑ "Syria's Iranian Shadow Commander". RealClearWorld. Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 31 March 2015.
  8. ↑ "Iran's 'shadow commander' steps into the spotlight". The Observers. Archived from the original on 8 July 2015. Retrieved 31 March 2015.
  9. ↑ «خاکسپاری پیکر مطهر سردار شهید سلیمانی در گلزار شهدای کرمان». مهر. ۱۴ دی ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۳ ژانویه ۲۰۲۱.
  10. ↑ "Thousands mourn assassinated Iranian general". BBC News. 4 January 2020. Archived from the original on 8 January 2020. Retrieved 8 January 2021.
  11. ↑ «بازدید رئیس‌جمهور از گذرگاه‌ها و تنگه‌های مسدودشده در مرز میرجاوه». ایرنا. ۲۲ دی ۱۳۷۳.
  12. ↑ "El iraní Qasem Soleimani, "el hombre más poderoso en Irak"". Terra. Archived from the original on 15 October 2014. Retrieved 11 October 2014.
  13. ↑ soleimani reveals details role he played 2006 israel hezbollah war بایگانی‌شده در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine aawsat.com
  14. ↑ Shadowy Iran commander Qassem Soleimani gives rare interview on 2006 Israel-Hezbollah war بایگانی‌شده در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine thenational.ae
  15. ↑ خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام dw100 وارد نشده است
  16. ↑ خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام france24.com وارد نشده است
  17. ↑ "Who was General Qasem Soleimani and why was he so popular?". thehindu.com (به انگلیسی). 2020-01-03. Retrieved 2020-12-29.
  18. ↑ "Qassem Soleimani, Powerful Iranian Commander and U.S. Foe, Is Dead". wsj.com (به انگلیسی). 2020-01-03. Retrieved 2020-12-29.
  19. ↑ "Iran's 'Unforgivable Mistake' Downing Jet Elicits Furor At Home And Abroad". NPR.org (به انگلیسی). Archived from the original on 11 January 2020. Retrieved 2020-05-04.
  20. ↑ «شعار علیه رهبر و سپاه در تجمع‌های اعتراضی؛ هشدار ترامپ علیه خشونت با معترضان». BBC News فارسی. ۲۰۲۰-۰۱-۱۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۰۴.
  21. ↑ Naji، Kasra (۲۰۲۰-۰۱-۰۷). «Why huge crowds turned out for Soleimani's funeral» (به English). BBC News. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۰۶.
  22. ↑ قطعنامه ۱۷۴۷ سازمان ملل متحد در مورد تحریمها مرتبط با صنعت هسته‌ای ایران
  23. ↑ «PROFILE - Who is Qasem Soleimani?». www.aa.com.tr. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۰۶.
  24. ↑ TBS News: Soleimani played influential role in fight against ISIS
  25. ↑ BBC: Qasem Soleimani:Why his killing is good news for IS jihadists
  26. ↑ Business Insider: How Iran, Soleimani shaped fight against ISIS
  27. ↑ CNN: It's important to remember the role Soleimani played in the fight against ISIS
  28. ↑ CNBC: US-Iran crisis: ISIS is the winner in death of Qasem Soleimani
  29. ↑ Justice Security: Trump's Fatal Mistake: Killing Soleimani vs. Countering ISIS
  30. ↑ Politico: How the Soleimani strike could kneecap the fight against ISIS
  31. ↑ علی افشاری (۸ ژانویه ۲۰۲۰). «آیا قاسم سلیمانی نقشی ویژه در فروپاشی خلافت داعش داشت؟». دویچه وله آلمان. دریافت‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۲۱.
  32. ↑ انتقام سخت گرفته شد
    1. تغییرمسیر الگو:ثابت
  33. ↑ [۱]خبرگزاری ایرنا
  34. ↑ «انتقام سخت». ایرنا.
  35. ↑ «شرح روند عملیات انتقام سخت». borna.news. ۲۱ دی ۱۳۹۸.
  36. ↑ گزارش| به‌کارگیری موشک‌های قیام در عملیات شهید سلیمانی
  37. ↑ آغاز انتقام سخت/پایگاه آمریکایی عین‌الاسد درهم کوبیده شد
  38. ↑ «Fear and joy on the streets of Baghdad after Soleimani killing». FRANCE24. ۳ ژانویه ۲۰۲۰.
  39. ↑ «Iraqis Celebrate after Soleimani Death». ASHARQ AL-AWSAT. ۳ ژانویه ۲۰۲۰.
  40. ↑ «Iraqis celebrate Soleimani killing, Pompeo tweets». egypt today. ۳ ژانویه ۲۰۲۰.
  41. ↑ «'Nobody resembles him but Assad': Syrians celebrate death of Soleimani». TheNewArab. ۷ ژانویه ۲۰۲۰.
  42. ↑ «مخالفان حکومت سوریه برای مرگ سلیمانی سوگواری نمی‌کنند». دیارنا. ۶ ژانویه ۲۰۲۰.
  43. ↑ Anti-US protest in Delhi against Iranian General Qasem Suleimani's killing, New Indian Express, January 7 2020
  44. ↑ Pakistan Stress Neutrality, Big Rally Protests Killing of Soleimani, VoA January 5 2020
  45. ↑ Muslim NGOs send protest note to US Embassy over assassination of Iranian general, Malay Mail, January 7 2020
  46. ↑ Palestinians in Gaza mourn Iran's Soleimani, Reuters January 4 2020
  47. ↑ Turkey: Mourners gather in Istanbul on January 4, Garda World
  48. ↑ Houthi reaction to Soleimani's killing reflects ties to Iran, The Arab Weekly Jan 15 2020
  49. ↑ Kashmiri Shias protest, section of community condemns Soleimani killing, Hindustan Times, Jan 4 2020
  50. ↑ Anger in Beirut as Hezbollah supporters mourn Soleimani, PBS January 5 2020
  51. ↑ «Hundreds of Syrians mourn slain Iranian commander in Aleppo, Xinhua January 8 2020». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ ژوئیه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۵ ژانویه ۲۰۲۱.
  52. ↑ ‘You never let us down’: Thousands mourn Soleimani in Baghdad, Al-Jazeera, January 4 2020
  53. ↑ It’s not just Iranians who are mourning Soleimani, Washington Post January 8, 2020,
  54. ↑ Rogers, James. "Satellite images show Soleimani funeral crowds thronging streets of Tehran". Foxnews. Retrieved 7 January 2020.
  55. ↑ Fassihi, Farnaz; Kirkpatrick, David D. "Khamenei Wants to Put Iran's Stamp on Reprisal for U.S. Killing of Top General". nytimes. Retrieved 6 January 2020.
  56. ↑ Birnbaum, Michael; Cunningham, Erin; Dadouch, Sarah. "Soleimani's funeral procession in Iran sees massive crowds and calls for revenge". washington post. Retrieved 7 January 2020.
  57. ↑ ««واکنش‌های حیوانی و غیرعمدی انسانی» دلیل فوت شرکت‌کنندگان در مراسم قاسم سلیمانی اعلام شد». رادیوفردا. ۲۰ بهمن ۱۳۹۸.
  58. ↑ «وزیر بهداشت ایران: ۵۹ نفر در تشییع قاسم سلیمانی در کرمان کشته شده‌اند». بی‌بی‌سی. ۸ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۱.
  59. ↑ «تجمع دانشجویی که به پاره کردن عکس حاج قاسم انجامید +فیلم و عکس - مشرق نیوز». www.mashreghnews.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۲.
  60. ↑ «تجمع‌های اعتراضی در ایران؛ مأموران با شلیک گاز اشک‌آور با مردم درگیر شدند». euronews. ۲۰۲۰-۰۱-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۲.
  61. ↑ Welle (www.dw.com), Deutsche, پاره کردن و به آتش کشیدن بنرهای قاسم سلیمانی در شهرهای ایران | DW | 14.01.2020, retrieved 2021-01-22
  62. ↑ «بازداشت یک نوجوان به اتهام پاره کردن عکس قاسم سلیمانی». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۲.
  63. ↑ ««مجهولون» یضرمون النار فی تمثال لسلیمانی جنوب غربی إیران». الشرق الاوسط. ۷ ژانویه ۲۰۲۲. کاراکتر C1 control character در |نشانی= در موقعیت 46 (کمک)
    1. تغییرمسیر الگو:ثابت
  64. ↑ «Statue of Qassem Soleimani torched in Iran». MIDDLE EAST MONITOR. ۷ ژانویه ۲۰۲۲.
  65. ↑ خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام :9 وارد نشده است
  66. ↑ «واکنش‌ها به سالمرگ قاسم سلیمانی؛ در برخی مناطق ایران معترضان به مجسمه‌های سلیمانی رنگ خون پاشیدند». رادیو صدای آمریکا. ۱۴۰۱-۱۰-۱۴.
  67. ↑ «زندگینامه شهید حاج قاسم سلیمانی از روزهای نخست زندگی تا دیدار معبود». www.yjc.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۳-۱۰.
  68. ↑ «سردار سلیمانی؛ از روستای دورافتاده و کوهستانی کرمان تا قلب خاورمیانه/ سایهِ ترس، «مرد بدون سایه» بر سر تروریست‌های داعش». نامه نیوز. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ نوامبر ۲۰۱۹.
  69. ↑ «نکته‌ای جالب در دست نوشتهٔ سرلشکر سلیمانی خطاب به جوانان لُر». آخرین خبر. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۹.
  70. ↑ نکته‌ای جالب در دست نوشته اخیر سرلشکر سلیمانی خطاب به جوانان لُر +عکس باشگاه خبرنگاران جوان
  71. ↑ «چند روایت معتبر از زندگی خصوصی قاسم سلیمانی». آخرین خبر. ۱۴ دی ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۸ ژانویه ۲۰۲۰.
  72. ↑ ۷۲٫۰ ۷۲٫۱ ۷۲٫۲ «زندگی‌نامه سردار قاسم سلیمانی». فرارو. دی ۱۳۹۸.
  73. ↑ ۷۳٫۰ ۷۳٫۱ ۷۳٫۲ «سپهبد قاسم سلیمانی که بود و چه کرد». ettelaat.com. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۸.
  74. ↑ «کتاب مرتضی سرهنگی دربارهٔ سردار سلیمانی؛ «حاج قاسم» چند فرزند دارد؟». مشرق. ۱۰ دی ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۱.
  75. ↑ «خاطره متفاوت فاطمه سلیمانی از حاج قاسم». همشهری آنلاین. ۱۷ آذر ۱۳۹۹.
  76. ↑ احسان مهرابی (۱۴ دی ۱۳۹۹). «"زینب حاج قاسم"؛ مبلغ پدر و عروس حزب‌الله». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۰ مارس ۲۰۲۲.
  77. ↑ «آرای اعضای اصلی و علی‌البدل شورای شهر تهران». ایسنا. ۳۱ خرداد ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۰ مارس ۲۰۲۲.
  78. ↑ «دربارهٔ نرجس سلیمانی؛ نفر سوم شورای شهر تهران در دوره ششم». شهروند. ۴ تیر ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۰ مارس ۲۰۲۲.
  79. ↑ «زندگی‌نامه سردار قاسم سلیمانی». آفتاب نیوز. ۱۶ دی ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۰.
  80. ↑ ۸۰٫۰ ۸۰٫۱ الفونه، علی (۲۴ ژانویه ۲۰۱۱). «زندگی نامهٔ سردار قاسم سلیمانی». aei.org. دریافت‌شده در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۰.
    1. تغییرمسیر الگو:ثابت
  81. ↑ ۸۱٫۰ ۸۱٫۱ ۸۱٫۲ ۸۱٫۳ «زندگی نامهٔ سردار قاسم سلیمانی». aei.org. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۸ اکتبر ۲۰۱۱.
  82. ↑ «قاسم سلیمانی، فرماندهی که نمایندهٔ خامنه‌ای در منطقه بود. از متن: «اما عنوانی که او خود را به آن ملقب می‌کرد "سرباز صفر ولایت" بود؛ که در عمل و گفتار نیز نشان داده بود که کاملاً پیرو آیت الله خامنه‌ای و سیاست‌های کلان جمهوری اسلامی است»». BBCPersian.
  83. ↑ «سلیمانی، قاسم - سرباز ولایت». hawzah.net. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۳.
  84. ↑ «سردار سلیمانی مطیع و سرباز ولایت بود - ایرنا». www.irna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۳.
  85. ↑ «حاج قاسم سلیمانی مالک اشتر انقلاب و مطیع محض ولی فقیه بود - ایرنا». www.irna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۳.
  86. ↑ «خبرگزاری فارس - وصیت حاج قاسم سلیمانی؛ حامی ولایت‌فقیه و مطیع امر رهبری باشید». خبرگزاری فارس. ۲۰۲۰-۰۱-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۳.
  87. ↑ ماهرویان، پوریا (۲۰۲۰-۰۱-۰۳). «قاسم سلیمانی؛ فرمانده‌ای که نماینده آیت‌الله خامنه‌ای در منطقه بود» (به English). بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۴.
  88. ↑ قاسم سلیمانی چگونه «قاسم سلیمانی» شد؟
  89. ↑ 2521 (۲۰۲۰-۰۱-۰۳). «دربارهٔ سردار قاسم سلیمانی». ایرنا. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۷.
  90. ↑ چه کسی جان سردار قاسم سلیمانی را نجات داد | حاج قاسم با کارت حق پرستای‌اش چه کرد؟
  91. ↑ عملیاتی که در آن سردار سلیمانی شدیداً مجروح شد
  92. ↑ «سردار سلیمانی امنیت را در جنوب و شرق کشور برقرار کرد». ایرنا. ۱۵ دی ۱۳۹۸.
  93. ↑ ««شش دروغ قاسم سلیمانی در مورد مداخله نظامی جمهوری اسلامی در منطقه»». radiofarda.
  94. ↑ ۹۴٫۰ ۹۴٫۱ al-Salhy, Suadad (2021-08-20). "REVEALED: How Iran and its allies are relying on Soleimani's deals with the Taliban". Middle East Eye (به انگلیسی). Retrieved 2023-06-07.‏
  95. ↑ ۹۵٫۰ ۹۵٫۱ «Qassem Soleimani and Iran's Unique Regional Strategy». Combating Terrorism Center at West Point (به English). ۲۰۱۸-۱۱-۰۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ فوریه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۱۶.
  96. ↑ خطای لوآ در پودمان:Citation/CS1/fa/Identifiers در خط 47: attempt to index field 'wikibase' (a nil value).
  97. ↑ «اعترافات مأمور سابق FBI دربارهٔ سردار سلیمانی». ایسنا. ۲۰۱۸-۱۱-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۱۶.
  98. ↑ «آسوشیتدپرس: بازگشت «ده هزار» آموزش‌دیده سپاه پاسداران به افغانستان». رادیو فردا. ۱۳ فروردین ۱۳۹۸.
  99. ↑ «روایت سیدحسن نصرالله از نقش سردار سلیمانی در جنگ ۳۳ روزه». روزنامه شرق. ۲۶ بهمن ۱۳۹۸.
  100. ↑ «سردار سلیمانی از اهداف رژیم صهیونیستی برای ضربه زدن به حزب‌الله پرده برداشت». خبرگزاری جمهوری اسلامی. ۹ مهر ۱۳۹۸.
  101. ↑ «سپاه قدس در عراق و سوریه چه می‌کند؟». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۴ ژانویه ۲۰۲۰.


خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «persian-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با <references group="persian-alpha"/> یافت نشد.

برگرفته از «https://fa.wikiahd.org/index.php?title=قاسم_سلیمانی&oldid=339»