فرانتس اپنهايمر
اپنهايمر، فرانتس (1943-1864): فرانتس اپنهايمر (Franz Oppenheimer)جامعهشناس و اقتصاددان آلمانى و صهيونيست وطنى است. وى كه پيشگام نظريه برپايى مهاجرنشينهاى تعاونى كشاورزى براى مهاجران يهودى در فلسطين بود و در برلين متولد شد. پدرش خاخامى اصلاحطلب بود. تا سال 1896 مشغول به تحصيل در رشته پزشكى بود؛ سپس به تحصيل علوم اجتماعى روى آورد و در سال 1908 در اين رشته دكترا گرفت و بهعنوان استاد در دانشگاه برلين مشغول به كار شد (1917ـ1909). پس از آن در دانشگاه فرانكفورت (1929ـ1919) در رشته جامعهشناسى و نظريهپردازى اقتصادى به استادى پرداخت. از سال 1938 در ايالات متحده مستقر شد و در همانجا درگذشت.
اپنهايمر با نظريه جمعيت مالتوس و نيز با افكاراقتصادى ماركس مخالف بود و مىكوشيد فكر جايگزينى ارائه دهد كه جمع ميان افكار سوسياليستى اصلاحى و افكار ليبراليستى اجتماعى باشد. خود او اين فكر را «سوسياليسم ليبرال» ناميده است. اپنهايمر معتقد است كه راه اصلاح و رفع درگيرىهاى اجتماعى برآمده از تفاوتهاى ظالمانه در ميان مردم، برانداختن مالكيت انحصارى زمينهاى كشاورزى است؛ اين مالكيت انحصارى موجب مىشود كه روستاييان به مناطق شهرى مهاجرت كنند و در نتيجه ارتشى از كارگران پديد مىآيد. اپنهايمر پيشنهاد مىكند مالكيت انحصارى زمين به نظام تعاونىاى تبديل شود كه زمين را ميان شمار بزرگى از كشاورزان مستقل تقسيم مىكند و اين به رقابت آزاد و در نتيجه به «سوسياليسم ليبرال» مىانجامد.
اهتمام اپنهايمر به صهيونيسم و امور يهود، به سال 1902 باز مىگردد؛ يعنى زمانى كه با هرتزل ديدار كرد. هرتزل از او خواست كه بخشهاى اقتصادى و كشاورزى برنامه صهيونيستى را تنظيم نمايد. اپنهايمر به اين مهم پرداخت و پيشنهادهاى خود را به كنگره ششم صهيونيسم (1903) ارائه داد كه در اين كنگره مورد تصويب قرار گرفت. در سال 1911، دفتر فلسطين وابسته به كميته اجرايى سازمان صهيونيسم، با تكيه بر انديشههاى اپنهايمر در بندر يافا يك مهاجرنشين تعاونى تأسيس كرد.
اگرچه اين طرح شكست خورد، اما دفتر فلسطين مبنايى شد براى تأسيس مهاجرنشينهاى تعاونى كشاورزى كه بعدها توسط مهاجران يهودى در فلسطين بهنام «موشاو» ايجاد شد. اما اپنهايمر نسبت به ادعاهاى قومى جنبش صهيونيسم اصلاً تعصبى نداشت. او يك صهيونيست وطنى بود و طرح صهيونيسم را راهى براى رهايى و نجات از دست جمعيت سربار يهودى مىدانست و بس؛ به همين دليل از سال 1913 در هيچ يك از فعاليتهاى صهيونيستى مشاركت رسمى نكرد. اپنهايمر افكاراقتصادى و اصلاح طلبانه خود را در دو كتاب دولت (1907) و روش جامعه شناسى (1935ـ1922) شرح داده است.