اتسل
اتسل (Etzel) كوتاه شده عبارت عبرى «ارگون زوى لئومى بإرتس إسرائيل» به معنى «سازمان قومى نظامى در سرزمين اسرائيل» است كه «ارگون» نيز ناميده مى شود. اين گروه، يك گروهک شبه نظامى صهيونيستى بود كه در سال 1931 در فلسطين و از اتحاد اعضاى هاگاناه كه از سازمان مادر، انشعاب كرده بودند و گروه مسلح بتار، تشكيل شد و برجسته ترين بنيانگذاران آن عبارت بودند از: رابرت بيتكر ـ كه نخستين رئيس گروه بود ـ آبراهام تيهومى (سيلبر)، موشه روزنبرگ، ديويد رازئيل و يعقوب ميردور.
تاسیس
اين سازمان، براساس انديشه هاى ولاديمير ژابوتينسكى ـ مبنى بر لزوم يك نيروى مسلح يهودى براى تأسيس كشور و اينكه هر يهودى حق ورود به فلسطين را دارد ـ بنيان نهاده شد. آرم اين سازمان،دستى بود كه تفنگى را گرفته بود و زير آن نوشته شده بود: «فقط همين».
در سال 1937، آبراهام تيهومى، رئيس وقت اتسل، با رهبران هاگاناه براى ادغام دو سازمان، به توافق رسد كه اين باعث ايجاد شكاف در اتسل شد.
به طورى كه تنها كمتر از نيمى از اعضاء ـ كه 3000 نفربودند ـ با پيشنهاد تيهومى موافقت كردند در حالى كه اكثريت، حفظ استقلال سازمان را لازم دانستند. در سال 1940، با خروج گروه آبراهام اشترن ـ كه بعدا سازمان لحى را تشكيل داد ـ دومين شكاف نيز صورت گرفت.
دليل اين شكاف، اختلاف در موضع گيرى نسبت به نيروهاى درگير در جنگ جهانى دوم بود؛ چه اعضاى اشترن، پشتيبانى از آلمان نازى را براى شكست دادن انگليس، لازم مى دانستند تا به اين ترتيب، از سرپرستى انگليس در فلسطين خلاص شوند و امكان تأسيس كشور صهيونيستى فراهم شود، در حالى كه سازمان مادر، به ويژه در زمينه اطلاعاتى با نيروهاى انگليس همكارى مى كرد.
تا سال 1939، فعاليتهاى اتسل، اصولاً عليه فلسطينيان بود. پس از انتشار كتاب سفيد، نيروهاى انگليسى در فلسطين، هدف عمليات خرابكارانه اين سازمان بودند. اين سازمان همچنين، مهاجرت غيرقانونى به فلسطين را تشويق مى كرد. با آغاز جنگ جهانى دوم، فعاليت هاى اتسل عليه نيروهاى انگليسى متوقف شد و همكارى ميان آنها براى مقابله با نازى ها آغاز گشت. اما به محض پايان جنگ، برخورد ميان آنها از نو تكرار شد، به طورى كه هماهنگى ميان اتسل، لحى و هاگاناه، در چارچوب آنچه كه «جنبش مقاومت عبرى» خوانده شد، براى هدف قرار دادن تأسيسات انگليسى در فلسطين، افزايش يافت. در اين دوره، نقش مناخيم بگين، رهبر جديد اتسل به روشنى آشكار بود.
عمليات تروريستى اتسل، عليه كشاورزان فلسطينى در واداشتن برخى از آنان به ترك كشور، نقش مهمى ايفا كرد. اين سازمان، همچنين به خودروهاى غيرنظامى عربى حمله مى كرد و با همكارى لحى و به لطف هاگاناه، كشتار معروف ديرياسين را در 9 آوريل 1948 به اجرا درآورد.
ادغام
پس از تأسيس اسرائيل، اين سازمان در ارتش دفاع اسرائيل ادغام شد؛ حزب حيروت، تداوم ايدئولوژى تروريستى اين سازمان بود. رئيس جمهور اسرائيل، در نوامبر 1968 از فرماندهان اتسل، به دليل نقش پيشرو آنها در تأسيس كشور اسرائيل، قدردانى كرد. (ن. ر: ارگون)