طوفان الاقصی
طوفانُ الْاَقْصیٰ عملیات نظامی نیروهای حماس علیه اسرائیل و در واکنش به جنایات رژیم صهیونیستی در کشتار فلسطینیان و هَتْک حرمت مسجدالاقصی. این عملیات در منطقه مرزی میان غَزّه و سرزمین‌های اشغالی فلسطین و در ۱۵ مهر سال ۱۴۰۲ش (۷ اکتبر سال ۲۰۲۳م) آغاز و تا چندین روز ادامه داشت. در پی این حملات، ابتدا نیروهای حماس برای مقابله با ادامه اشغالگری رژیم صهیونیستی، مناطقی از سرزمین‌های اشغالی را با راکت هدف قرار دادند و پس از آن به صورت زمینی وارد سرزمین‌های اشغالی شدند. گفته می‌شود در پی این عملیات، بیش از ۱۴۰۰ اسرائیلی کشته و ۳۰۰۰ نفر از آنان زخمی شدند. این عملیات شکستی بی‌سابقه برای اسرائیل ارزیابی شد.
پس از این عملیات، نیروهای ارتش اسرائیل به نوار غزه حمله کرد. در این حملات از هفتم اکتبر ۲۰۲۳م تا جولای ۲۰۲۵م/تیر ۱۴۰۴ش، بیش از ۵۷ هزار فلسطینی به شهادت رسیده و ۱۲۳ هزار نفر زخمی شدند و بیشتر شهدا زن و کودک بوده‌اند. کشتار غیرنظامیان و بمباران مناطق مسکونی توسط اسرائیل واکنش‌هایی را در مناطق مختلف جهان در پی داشت. آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران و دیگر مراجع تقلید شیعه از مردم غَزه حمایت کردند.
اهمیت و اهداف
نیروهای حماس در ۷ اکتبر سال ۲۰۲۳م، عملیاتی موسوم به طوفان‌الاقصیٰ علیه اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی فلسطین انجام دادند. رسانه‌های اسرائیلی این عملیات را بی‌نظیر در تاریخ و شکستی وسیع برای این رژیم دانستند. همچینن بر اساس گفته‌های برخی رسانه‌ها به نقل از سربازان اسیرشده حماس، این عملیات در طول یکسال برنامه‌ریزی شده است. محمد ضیفاز فرماندهان نظامی و شهید یحییٰ سِنوار از رهبران حماس را که سال‌ها در زندان اسرائیل بوده از طراحان اصلی این عملیات می‌دانند.
انگیزه حماس
انگیزه حماس از این عملیات، آزادسازی فلسطین و مقابله با اشغالگری و نقض حقوق انسانی توسط اسرائیل دانسته شده است. رسانه‌های حامی حماس نیز دلایل این عملیات از جانب حماس را واکنش به جنایات مستمر اسرائیل در کشتار فلسطینیان، هتک حرمت مسجدالاقصی، تعدی به محافظان آن و حمایت از یورش شهرک‌نشینان صهیونیست به فلسطینیان عنوان کرده‌اند. در اطلاعیه فرمانده نظامی حماس که در روز سوم نبرد منتشر شد، در بیان دلیل عملیات، به هتاکی صهیونیست‌ها نسبت به مقدسات مسلمانان، رواداشتن ظلم به آنان و تجاوز به خاک فلسطین اشاره شده است.
سید علی خامنه‌ای: این بلا را عملکرد خود صهیونیست‌ها بر سرشان آورد. وقتی ظلم و جنایت از حد گذشت، وقتی درنده‌خویی به نهایت رسید، باید منتظر طوفان بود... اقدام شجاعانه و در عین حال فداکارانه‌ی فلسطینی‌ها پاسخ به جنایت دشمن غاصب بود که سال‌ها ادامه داشت و در ماه‌های اخیر شدّت آن افزایش پیدا کرده بود؛ مقصّر هم دولت کنونی حاکم بر رژیم غاصب صهیونیستی است.
اجرای عملیات
در ۱۵ مهر سال ۱۴۰۲ش مصادف با ۷ اکتبر سال ۲۰۲۳م، نیروهای حماس مستقر در نوار غزه، با طراحی و اجرای عملیاتی غافلگیرانه، به سرزمین‌های در اشغال اسرائیل یورش بردند. در دقایق ابتدایی این عملیات، ۵ هزار راکت به سمت سرزمین‌های اشغالی شلیک شد پس از آن، نظامیان حماس با عبور از دیوار حائل بین نوار غزه و سرزمین‌های اشغالی، به شهرک‌های صهیونیست‌نشین یورش زمینی بردند.
دستور عملیات را محمد ضیف از فرماندهان گردان قسام صادر کرد. در ساعات اولیه عملیات، گروهی از شهروندان و نظامیان صهیونیستی توسط حماس دستگیر و به عنوان اسیر به غزه منتقل شدند. با شروع موج حملات، وزیر جنگ رژیم صهیونیستی اعلام وضعیت فوق‌العاده کرد. تعداد نیروهای شرکت‌کننده در این عملیات از جانب نیروهای حماس، نزدیک به ۱۰۰۰ نفر و نقاط عملیاتی ورودی به خاک‌های اشغالی، ۱۵ نقطه معرفی شده است.
براساس آمارهای اسرائیل، تا روز دوازدهم پس از آغاز عملیات حماس به مناطق اشغالی، ۱۴۰۰ اسرائیلی کشته و ۳۵۰۰ نفر زخمی شدند.
واکنش‌ها
آنتونی گوترش، دبیرکل سازمان ملل:
«مهم است که بدانیم حملات حماس در خلاء رخ نداده است. مردم فلسطین ۵۶ سال در معرض اشغال خفه کننده قرار گرفته اند. سرزمین آنها به طور پیوسته توسط شهرک ها بلعیده و گرفتار خشونت شده است. اقتصاد آنها ویران شده؛ مردم آنها آواره و خانه هایشان ویران شده است. امید آنها به یک راه حل سیاسی نابود شده است».
آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران، این عملیات را شکست غیرقابل ترمیم برای اسرائیل توصیف کرد. همچنین رجب طیب اردغان رئیس جمهور ترکیه حماس را گروه آزادی‌بخش توصیف کرد که برای دفاع از سرزمینش می‌جنگد. علیرضا اعرافی، مدیر حوزه‌های علمیه ایران، این عملیات را تحولی بزرگ در جهان اسلام ارزیابی کرد.
آمریکا ناوهای هواپیمابر خود را برای اقدام بازدارنده در حمایت از اسرائیل به منطقه اعزام کرد.
حمله اسرائیل به غزه و کشتار غیرنظامیان
اسرائیلی‌ها از روز عملیات طوفان الاقصیٰ، مناطق مسکونی و نظامی در نوار غزه را مورد حمله قرار دادند. قطع آب و برق، بمباران مناطق مسکونی، کشتار غیرنظامیان، زنان و کودکان، بمباران کادر درمان و بیمارستان‌ها و استفاده از سلاح‌های ممنوعه از اقداماتی بود که اسرائیل در طول مقابله با نیروهای حماس به کار بست.
به گزارش خبرگزاری‌ها، از ۷ اکتبر ۲۰۲۳م تا تا ۱۷ تیر ۱۴۰۴ش/۸ جولای ۲۰۲۵م، در حملات اسرائیل به نوارغزه بیش از ۵۷ هزار فلسطینی کشته و ۱۲۳ هزار نفر زخمی شدند. بیش از ۱۱ هزار نفر نیز مفقود شدند. در میان کشته‌ها، بیش از ۱۸ هزار کودک و بیش از ۱۲ هزار زن بودند. همچنین در این مدت، ارتش اسرائیل بیش از ۵۲ تن مواد منفجره در نوار غزه پرتاب کرده و بیش از ۳۰۵۰۰۰ واحد مسکونی را تخریب کرده و بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر آواره شده‌اند. فقط در حمله اسرائیل به بیمارستان المَعْمَدانی که مملو از مجروحان و آوارگان فلسطینی بود، بیش از ۵۰۰ غیرنظامی کشته شدند.
براساس برخی گزارش‌ها، بیش از ۸۰ درصد زیرساخت‌های غزه و ۱۵۰ هزار خانه به صورت کامل نابود شده و ۸۵ درصد ساکنان نوار غزه نیز آواره شده‌اند. همچنین به گزارش بعضی از منابع خبری، بیش از ۶۰۰ مسجد، ۳۳ بیمارستان و ۱۱۰ مدرسه و دانشگاه در طی جنگ تخریب شده‌اند.
آتش‌بس موقت
پس از ۴۶ روز درگیری در نوامبر ۲۰۲۳م با میانجی‌گری قطر و مصر، بین گروه‌های مقاومت فلسطین و اسرائیل آتش‌بس موقت برقرار شد. دو طرف توافق کردند که از ۲۴ نوامبر به مدت چهار روز درگیری را متوقف کنند. آزادی ۵۰ زندانی اسرائیلی در غزه در ازای ۱۵۰ اسیر فلسطینی بازداشت شده در اسرائیل و ورود کمک‌های بشردوستانه به نوار غزه از مفاد این توافق بود.
آتش‌بس ۱۹ ژانویه
پس از ۱۵ ماه درگیری (۴۷۰ روز) میان حماس و اسرائیل آتش‌بس برقرار شد. این آتش‌بس از روز ۳۰ دی ۱۴۰۳ش/۱۹ ژانویه ۲۰۲۵م در سه مرحله آغاز می‌شود. در مرحله نخست و در طی ۴۲ روز، نظامیان رژیم صهیونیستی از مناطق مرزی غزه عقب‌نشینی می‌کنند و ۳۳ زندانی اسرائیلی در مقابل بیش از ۷۰۰ زندانی فلسطینی آزاد خواهند شد. ورود کمک‌های بشردوستانه به نوار غزه نیز در این مرحله انجام خواهد شد. در مرحله دوم نیروهای اسرائیلی به صورت کامل غزه را ترک خواهند کرد و درگیری میان دو طرف به صورت کامل متوقف خواهد شد. در مرحله سوم نیز اجساد دو طرف مبادله می‌شود و طرح بازسازی غزه آغاز و گذرگاه‌های مرزی بازگشایی خواهد شد. توافق بر آتش‌بس را با میانجی‌گری قطر، مصر و آمریکا دانسته‌اند.
حماس در بیانیه‌ای تنها موفقیت اسرائیل در غزه طی حملات خود از ۷ اکتبر ۲۰۲۳م را جنایات جنگی اعلام کرده است. آیت‌الله خامنه‌ای نیز آتش‌بس ۱۹ ژانویه را شکست اسرائیل خواند. رئیس‌جمهور ترکیه در واکنش به آتش‌بس گفته است غزه با وجود ۵۰ هزار شهید، که بسیاری از آنان زن و کودک بودند، تسلیم نشد و در برابر ظلم سر خم نکرد. گفته شده اسرائیل با اینکه غزه و رفح را با خاک یکسان و گروهی از رهبران حماس همچون اسماعیل هنیه و یحیی سنوار را ترور کرد، اما به هیچ یک از اهداف اصلی خود از جنگ در غزه نرسید. اهداف اسرائیل شامل نابودی کامل حماس، آزادی اسیران اسرائیلی، تغییر حاکمیت در غزه و الحاق آن به اسرائیل بود.
پیامدهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی
برخی از پیامدهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی عملیات طوفان الاقصیٰ به بیان زیر است:
سید علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران در سخنرانی و سید علی سیستانی از مراجع تقلید ساکن نجف با صدور بیانیه‌ای، حمله نیروهای اسرائیلی به غزه را محکوم کردند. نوری همدانی، مکارم شیرازی، جعفر سبحانی و جوادی آملی از دیگر مراجع تقلید بودند که به این حمله و در حمایت از فلسطینیان، واکنش نشان دادند. آیت‌الله خامنه‌ای، کشتار فلسطینی‌ها توسط اسرائیل را نسل‌کشی آشکار توصیف کردند و خواستار محاکمه رژیم صهیونیستی و قطع فوری بمباران غزه شدند.
خیزش دانشجویی و اعتراضات مردمی در حمایت از فلسطین
در پی حملات رژیم صهیونیستی به غزه، از ۱۷ آوریل ۲۰۲۴م اعتراضات مسالمت‌آمیز دانشجویان در واکنش به نسل‌کشی و کشتار مردم غزه توسط اسرئیل از دانشگاه‌های امریکا آغاز شد و به تدریج دامنه آن به دانشگاه‌های دیگر کشورهای غربی نیز کشیده است. سرکوب، بازداشت و اخراج دانشجویان معترض از سوی دولت امریکا و دیگر دولت‌های غربی واکنش‌های مختلفی را به دنبال داشت. از جمله آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران با صدور نامه‌ای خطاب به دانشجویان حامی فلسطین با اقدام آنها ابراز همبستگی و همدلی کرد. او در این نامه جوانان حامی فلسطین در امریکا را بخشی از جبهه مقاومت خواند که برخلاف دولتشان، مبارزه شرافتمندانه‌ای را علیه اسرائیل آغاز کرده‌اند و در طرف درست تاریخ ایستاده‌اند و به آنان توصیه کرد با قرآن آشنا شوند.
همچنین راهپیمایی‌هایی در اعتراض به اقدامات ارتش اسرائیل در کشتار مردم غزه در نواحی مختلفی از جهان اسلام و کشورهای غیرمسلمان به راه افتاد. ترکیه، ایران، مالزی، استرالیا، انگلستان و آمریکا از جمله کشورهایی بودند که شاهد راهپیمایی در حمایت از نیروهای مقاومت بودند.
خنثیٰ‌شدن نقشه آمریکا و اسرائیل برای تسلط بر جهان اسلام
به گفته آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران، عملیّات طوفان‌الاقصیٰ نقشه‌ای که به وسیله آمریکا، اسرائیل و برخی از دولت‌های منطقه برای مسلط‌کردن رژیم صهیونیستی بر اقتصاد و سیاست منطقه غرب آسیا و حتی جهان اسلام طراحی شده بود را بر هم زد. بر اساس این نقشه قرار بود ارتباط رژیم صهیونیستی با دولت‌های منطقه غرب آسیا طبق خواسته اسرئیل تنظیم بشود. همچنین براساس برخی گزارش‌ها، پس از عملیات طوفان الاقصیٰ عربستان سعودی برنامه عادی‌سازی روابط با اسرائیل را به تعلیق درآورد.
ریزش بازارهای مالی اسرائیل
سقوط شدید بورس، کاهش ارزش پول و تضعیف رتبه اعتباری اسرائیل در جوامع بین‌المللی از پیامدهای این عملیات ارزیابی شده است. همچنین از پیامدهای درازمدت این عملیات، به کم شدن میزان سرمایه‌گذاری در اسرائیل اشاره شده است. همچنین خبرگزاری فارس، از تعطیلی شعبه‌های برخی از شرکت‌های بین‌المللی مانند شرکت سوئیسی نستله و شرکت اسپانیایی اینتدیتکس در سرزمین‌های اشغالی خبر داده است.
درگیری حزب‌الله با اسرائیل در شمال سرزمین‌های اشغالی
مقالهٔ اصلی: حمله رژیم صهیونیستی به لبنان (۲۰۲۴)
حزب‌الله لبنان دو روز پس از عملیات حماس، در پیامی از این حرکت حمایت کرد. حزب‌الله با هدف توقف حملات اسرائیل و جلوگیری از کشتار مردم غزه توسط این رژیم، مواضع ارتش اسرائیل را در شمال سرزمین‌های اشغالی هدف قرار می‌داد. ارتش اسرائيل در واکنش به حمایت حزب‌الله از حماس و مردم غزه، شماری از فرماندهان و اعضای ارشد این جنبش همچون فؤاد شکر، ابراهیم عقیل، نبیل قاووق و علی کرکی را ترور کرد و با انفجار پیجرهای حزب‌الله تعدادی از اعضای حزب‌الله را مجروح و شهید کرد. همچنین با هدف قراردادن مقر فرماندهی حزب‌الله در ضاحیه بیروت، سید حسن نصرالله دبیرکل وقت حزب‌الله را ترور کرد.
مهاجرت معکوس صهیونیست‌ها از سرزمین‌های اشغالی
بنا بر تحلیل یک کارشناس مسائل بین‌الملل، عملیات طوفان الاقصیٰ منجر به تشدید مهاجرت صهیونیست‌ها از اراضی اشغالی می‌شود. همچنین به گفته محمدحسین قدیری ابیانه کارشناس مسائل راهبردی، با عملیات طوفان الاقصیٰ نه تنها مهاجرت به سرزمین‌های اشغالی متوقف شده است؛ بلکه مهاجرت از سرزمین‌های اشغالی آغاز شده است. شبکه العالم از ایلان پاپه، مورخ اسرائیلی، نقل کرده که بنابر منابع قابل اعتماد، از آغاز جنگ غزه، ۷۰۰ هزار صهیونیست، فلسطین اشغالی را ترک کرده‌اند. طبق گزارش دفتر مرکزی آمار رژیم صهیونیستی، بیش از ۸۰ هزار نفر از ۱۰ میلیون شهروند اسرائیلی در سال ۲۰۲۴ به خارج نقل مکان کرده‌اند و انتظار می‌رود امسال نیز تعداد مشابهی از آنها مهاجرت کنند.
هدف قرارگرفتن پایگاه‌های آمریکا در عراق و سوریه
پس از حملات اسرائیل به غزه و کشتار غیرنظامیان، گروه‌های مقاومت عراقی پایگاه‌های آمریکایی را در عراق و سوریه هدف قرار دادند. به گفته مسئولان این گروه‌ها این عملیات‌ها، در واکنش به حمایت مالی، تسلیحاتی و سیاسی آمریکا از رژیم صهیونیستی انجام می‌شود و تا زمانی که اسرائیل حملاتش را به غزه متوقف نکند، ادامه خواهد داشت. به گزارش روزنامه کیهان ( انتشار: ۱۱ اکتبر ۲۰۲۳م) به نقل از فاکس‌نیوز، از ۷ اکتبر ۴۲ بار پایگاه‌های آمریکایی در عراق و سوریه هدف حملات گروه‌های مقاومت قرار گرفته‌اند.
پویش تحریم کالاهای اسرائیلی
مردم در کشورهای مختلف جهان با پویش‌هایی خواستار تحریم کالاهای اسرائیلی شدند. همچنین وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران در دیدار با دبیرکل سازمان همکاری اسلامی، خواستار توقف صادرات نفت به اسرائیل از سوی برخی از کشورهای اسلامی شد.
قطع روابط دیپلماتیک برخی کشورها با اسرائیل و دولت‌های حامی آن
کلمبیا در واکنش به کشتار غیرنظامیان در غزه روابط دیپلماتیک با اسرائیل را قطع کرد و سفیر آن را اخراج نمود. همچنین دولت لیبی سفرای کشورهای انگلیس، آمریکا، فرانسه و ایتالیا را به دلیل موضع دولت‌هایشان در حمایت از رژیم صهیونیستی از طرابلس اخراج کرد. وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز در دیدار با دبیرکل سازمان همکاری اسلامی، خواستار اخراج سفرای این رژیم از کشورهای اسلامی شد. رهبران احزاب سیاسی سعادت و آینده ترکیه نیز خواستار قطع رابطه آنکارا با تل‌آویو و اخراج سفیر اسرائیل از ترکیه شدند.
نا امن شدن دریای سرخ برای کشتی‌های اسرائیلی
مقالهٔ اصلی: نبرد فتح موعود و جهاد مقدس
جنبش انصارالله یمن پس از عملیات طوفان‌الاقصیٰ و در واکنش به بمباران نوار غزه و کشتار غیرنظامیان از سوی اسرائیل علام کرد که کشتی‌های صهیونیست‌ها در دریای سرخ اهداف او خواهند بود. از این رو در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۳ یک کشتی تجاری به نام «گلکسی لیدر» را در دریای سرخ توقیف کردند؛ این کشتی متعلق به «رامی اونگر» یک تاجر اسرائیلی است. همچنین این جنبش کشتی‌های اسرائیلی و نیز کشتی‌های تجاری با مقصد اسرائیل را در دریای سرخ و تنگه باب‌المندب هدف قرار می‌دهد.
آمریکا به منظور کاهش قدرت حوثی‌ها و توقف عملیات‌های آنها، مجموعه اهدافی مرتبط با انصارالله را در مناطق مختلف یمن هدف قرار داد. البته جنبش انصارالله اعلام کرد این حملات باعث نمی‌شود از حمایت فلسطین دست بردارد.
حکم بازداشت نخست‌وزیر اسرائیل
دیوان کیفری بین‌المللی لاهه، در یکم آذر ۱۴۰۳ش/۲۱ نوامبر ۲۰۲۴م حکم بازداشت بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی و یوآو گالانت، وزیر سابق جنگ این رژیم را صاد کرد. علت این حکم، ارتکاب جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت در غزه اعلام شده است. به گزارش خبرگزاری دویچه‌وله، دولت‌های اروپایی همچون فرانسه و انگلیس برخلاف آمریکا، از این حکم حمایت کردند. مسئول سیاست خارجی وقت اتحادیه اروپا نیز ضمن تأیید این حکم، آن را برای تمامی کشورهای عضو این دادگاه از جمله اتحادیه اروپا، لازم‌الاجرا دانست.
جنگ اسرائیل با ایران
مقالهٔ اصلی: جنگ اسرائیل با ایران
در ۱۴ آوریل ۲۰۲۴، ایران با پهپاد و موشک اهداف نظامی در فلسطین اشغالی را هدف قرار داد، که به عنوان بزرگ‌ترین حمله پهپادی جهان و بزرگ‌ترین حمله موشکی تاریخ ایران توصیف شد. این عملیات پاسخ به حمله اسرائیل به کنسولگری ایران در دمشق در ۱ آوریل بود که منجر به شهادت هفت نفر از اعضای سپاه پاسداران شد. در ۱ اکتبر ۲۰۲۴، ایران نیز در واکنش به ترور اسماعیل هنیه رئيس دفتر سیاسی وقت حماس و سید حسن نصرالله دبیرکل وقت حزب‌الله لبنان از چهره‌های مقاومت، حملات موشکی دیگری به اهداف اسرائیلی انجام داد. این عملیات‌های به وعده صادق ۱ و ۲ نامیده شده‌اند.
در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، اسرائیل حملاتی به تأسیسات هسته‌ای و نظامی ایران آغاز کرد که به شهادت تعدادی از فرماندهان ارشد نظامی، دانشمندان هسته‌ای و بیش از ۶۰۰ شهروند ایرانی منجر شد. اهداف اسرائیل، نابودی برنامه هسته‌ای ایران، تغییر نظام سیاسی آن و انحراف توجهات جهانی از جنگ غزه و به فراموشی سپردن شکست در آن جنگ عنوان شده است. این حملات با حمایت آمریکا و یک روز پس از تصویب قطعنامه ضدایرانی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی انجام گرفت. ایران در پاسخ به این حملات و براساس ماده ۵۱ منشور سازمان ملل، عملیات وعده صادق ۳ را با پرتاب صدها موشک و پهپاد به پایگاه‌های اسرائیل اجرا کرد. در نهایت پس از ۱۲ روز در ۳ تیر ۱۴۰۴، با درخواست آمریکا آتش‌بس اعلام شد که تحلیلگران با توجه به عدم تحقق اهداف اسرائیل، آن را شکست راهبردی اسرائیل دانستند.