علیرضا تنگسیری
علیرضا تنگسیری (۵ شهریور ۱۳۴۲ – ۶ فروردین ۱۴۰۵) دریادار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود که از ۱ شهریور ۱۳۹۷ تا فروردین ۱۴۰۵ به‌عنوان ششمین فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (ندسا) خدمت کرد. او پیش از انتصاب به فرماندهی کل این نیرو، به مدت هشت سال (۱۳۸۹ تا ۱۳۹۷) سمت جانشینی فرماندهی ندسا و پیش‌تر از آن (۱۳۸۵ تا ۱۳۸۹) فرماندهی منطقه یکم دریایی صاحب‌الزمان در بندرعباس را بر عهده داشت.
دوران فرماندهی تنگسیری با تغییر در راهبردهای دفاعی خلیج فارس، توسعه توان موشکی دریایی، تثبیت دکترین نبرد نامتقارن، گسترش شناورهای تندرو موشک‌انداز، الحاق شناورهای اقیانوس‌پیمای رزمی و پشتیبانی به سازمان رزم، پیشبرد طرح‌های مربوط به حضور در آب‌های دوردست و افزایش توان دریایی در برابر تجاوز ارتش ایالات متحده و متحدانش در تنگه هرمز و دریای عمان هم‌زمان بود. وی به دلیل نقش‌آفرینی در این برنامه‌ها در فهرست تحریم‌های وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا قرار گرفت.
تنگسیری در ۶ فروردین ۱۴۰۵ در جریان حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به مراکز فرماندهی در بندرعباس مجروح شد و در پی جراحات وارده به شهادت رسید. پیکر او پس از تشییع در شهرهای بندرعباس، تهران و استان خوزستان، در گلزار شهدای آبادان به خاک سپرده شد.
زندگینامه
کودکی و خانواده
علیرضا تنگسیری در ۵ شهریور ۱۳۴۲ در روستای خسروآباد در مجاورت رود اروند و نزدیکی آبادان به دنیا آمد و در همان منطقه رشد یافت. ریشه و اصالت خانوادگی او به تنگستان در استان بوشهر بازمی‌گشت. او علاوه بر فعالیت‌های نظامی، خادم افتخاری آستان قدس رضوی (حرم امام رضا(ع)) بود.
تحصیلات
تنگسیری تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در خوزستان سپری کرد. پس از پایان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، وی دوره‌های دافوس (دانشگاه فرماندهی و ستاد) و دوره‌های عالی راهبردی مدیریت علوم دفاعی و دریایی را در مراکز آموزشی نیروهای مسلح با موفقیت طی نمود.
آغاز فعالیت نظامی
با آغاز تهاجم عراق به ایران در سال ۱۳۵۹، تنگسیری در سن هفده‌سالگی به عضویت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درآمد و عازم خطوط مقدم نبرد در خوزستان شد. به‌گفته‌اش «در همان‌جا بود که با واقعیت زندگی آشنا شدم».
در نخستین سال‌های جنگ، مسئولیت واحد خمپاره‌انداز در محور بهمنشیر را بر عهده داشت که با نیروهای عراقی تقریبا ۵ کیلومتر فاصله داشت.
با تأسیس و شکل‌گیری نیروی دریایی سپاه پاسداران در میانه دهه ۱۳۶۰، وی به بخش دریایی ملحق شد و در مقام فرماندهی یگان‌های عملیاتی، در عملیات‌هایی نظیر والفجر ۸ و سلسله درگیری‌های مشهور به جنگ نفت‌کش‌ها در خلیج فارس حضور یافت.
دوران اوج و سوابق مدیریتی
پس از خاتمه جنگ عراق علیه ایران، تنگسیری مراحل ارتقای فرماندهی را در ساختار ساحلی و دریایی جنوب طی کرد:
- فرماندهی منطقه یکم دریایی صاحب‌الزمان (۱۳۸۵ تا ۱۳۸۹): مسئولیت حساس‌ترین منطقه عملیاتی ندسا مستقر در بندرعباس با مأموریت کنترل ترافیک نظامی و غیرنظامی تنگه هرمز.
- جانشین فرمانده نیروی دریایی سپاه (۱۳۸۹ تا ۱۳۹۷): انتصاب در ۳۰ خرداد ۱۳۸۹ به‌عنوان جانشین دریادار علی فدوی. وی در دی‌ماه ۱۳۹۴ در عملیات توقیف شناورها و بازداشت ملوانان آمریکایی در آب‌های خلیج فارس نقش مؤثری ایفا کرد.
- فرمانده کل نیروی دریایی سپاه (۱۳۹۷ تا ۱۴۰۵): در ۱ شهریور ۱۳۹۷ با حکم فرمانده کل قوا به درجه دریاداری ارتقا یافت و سکان فرماندهی کل نیروی دریایی سپاه را در دست گرفت.
تحریم‌های بین المللی
- ایالات متحده آمریکا: در تیر ۱۳۹۸ (24 ژوئن ۲۰۱۹)، وزارت خزانه‌داری ایالات متحده در دوران دولت دونالد ترامپ، نام علیرضا تنگسیری را به اتهام نقش‌آفرینی و دخالت در برنامه موشکی در فهرست SDN (تحریم‌های اختصاصی) قرار داد.
- اتحادیه اروپا: پنج‌شنبه ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۳ (تیر ۱۴۰۲)، اتحادیه اروپا شش مقام جمهوری اسلامی از جمله علیرضا تنگسیری را به بهانه دست داشتن در ارسال سامانه‌های دفاع هوایی به سوریه و تحویل پهپاد به روسیه در فهرست تحریم‌های خود قرار داد. این تحریم‌ها شامل محدودیت سفر به کشورهای اتحادیه اروپا و مسدود کردن دارایی‌های افرادی که در برنامه پهپاد جمهوری اسلامی دست داشته‌اند، می‌باشد. همین‌طور شهروندان و شرکت‌های اتحادیه اروپا از تبادلات مالی با آن‌ها منع خواهند شد.
مواضع و دیدگاه‌های راهبردی
· تنگه هرمز و امنیت خلیج فارس: تنگسیری از حامیان بستن تنگه هرمز بود. او بارها اعلام کرد امنیت خلیج فارس تنها باید از طریق کشورهای حاشیه آن تأمین شود و حضور ناوگان‌های آمریکا و ناتو مخل ثبات منطقه است. او در مورد مواجه با نیروی‌های آمریکایی در خلیج فارس در مصاحبه با شبکه العالم گفت: «در اسلام مماشات نفی شده است. ما از راهبرد خود یک قدم عقب ننشستیم. هر شناوری که وارد خلیج فارس می‌شود و از تنگه هرمز عبور می‌کند، جز وظایف ماست که این شناور را کنترل کنیم.»
- جزایر سه‌گانه: وی جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک را بخش جدایی‌ناپذیر خاک ایران دانسته و از آن‌ها به عنوان «ناموس ملت بزرگ ایران اسلامی» تعبیر می‌کرد و پایگاه‌های نظامی در این جزایر را به طور مستمر گسترش داد. وی سعی در ایجاد تفاهمی امنیتی برای محافظت خلیج فارس توسط کشورهای همسایه می‌کرد و در پیامی خطاب به کشورهای حاشیه خلیج فارس گفته بود: «پیامی برای همسایه‌های مسلمان خود داریم که بارها عنوان کردیم دست برادری را به سمت شما دراز می‌کنیم و اعتقاد داریم خلیج فارس خانه ماست و می‌توانیم امنیت خلیج فارس را تأمین کنیم و نیازی به حضور بیگانگانی مثل آمریکا و کشورهایی که خانه‌شان اینجا نیست، وجود ندارد.»
- تاکتیک جنگ نامتقارن دریایی: او به عنوان یکی از بانیان توسعه قایق‌های تندرو تهاجمی کلاس عاشورا، ذوالجناح و طارق با سرعت بالا و مجهز به موشک‌های کروز سبک و رادارگریز شناخته می‌شد.
شهادت
تنگسیری در «جنگ رمضان» در فروردین ۱۴۰۵، هدف حملات مشترک هوایی ایالات متحده و اسرائیل به تأسیسات و قرارگاه‌های فرماندهی در بندرعباس قرار گرفت. در پی این حمله وی به‌شدت مجروح شد؛ تاریخ وقوع حمله ۶ فروردین ۱۴۰۵ و اعلام رسمی شهادت وی ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ ثبت شده است. پس از این واقعه، پیام‌های تسلیتی از سوی مقامات عالی‌رتبه کشور و رؤسای قوای سه‌گانه صادر گردید. پیکر وی پس از تشییع در بندرعباس، تهران و آبادان، در ۱۱ و ۱۲ فروردین در گلزار شهدای آبادان به خاک سپرده شد.
دستاوردها و میراث
جوایز و افتخارات
- ارتقا به درجه دریاداری (معادل سرتیپی) در شهریور ۱۳۹۷.
- دریافت «نشان فتح» از سوی فرمانده کل قوا به پاس دستاوردهای مأموریتی در حوزه خلیج فارس.
- اعطای درجه افتخاری دریابانی/سپهبدی پس از درگذشت در یادبودهای سازمانی نیروهای مسلح.
اقدامات و پروژه‌های شاخص در ندسا
- الحاق شناورهای اقیانوس‌پیمای سنگین رزمی و پشتیبانی به ندسا (شامل شناورهای شهید رودکی، شهید مهدوی و شهید باقری).
- ساخت و الحاق نسل جدید شناورهای تندرو موشک‌انداز کاتاماران کلاس شهید سلیمانی.
- تشکیل و تثبیت یگان‌های پهپادی دوربرد و توسعه شهپادها و زیرسطحی‌های هدایت‌پذیر بی‌سرنشین.
- مسدودسازی تنگه هرمز به روی کشتی‌های نظامی و تجاری وابسته به طرف‌های متخاصم طی تحولات فروردین ۱۴۰۵.
منابع
- خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «زندگینامه و سوابق سردار علیرضا تنگسیری»، شهریور ۱۳۹۷ و فروردین ۱۴۰۵.
- خبرگزاری ایلنا، «نگاهی به مسیر زندگی و فرماندهی دریادار تنگسیری»، شهریور ۱۳۹۷.
- پایگاه تحلیلی خبری خبرآنلاین، «روایت علیرضا تنگسیری از تولد در خسروآباد و آغاز جنگ»، مصاحبه‌های آرشیوی.
- وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، «حکم انتصاب سردار تنگسیری به فرماندهی نیروی دریایی سپاه»، ۱ شهریور ۱۳۹۷.
- دفتر نظارت بر دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC)، بیانیه تحریم فرماندهان نظامی ایران، ۲۴ ژوئن ۲۰۱۹.
- بیانیه رسمی شورای اتحادیه اروپا درباره تحریم اشخاص و نهادهای نظامی ایران، ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۳.
- شبکه بین‌المللی العالم، گفت‌وگوی تفصیلی پیرامون مواضع ایران در تنگه هرمز، ۳ مهر ۱۳۹۷.
- اطلاعیه رسمی روابط عمومی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، فروردین ۱۴۰۵.