تپه‌های ملیتا و منطقه اقلیم التفاح
«إقلیم التُّفّاح» منطقه‌ای کوهستانی و سرسبز در ارتفاعات شمال‌شرقی استان نبطیه (در جنوب لبنان) است که از غرب به شهر صیدا و سواحل مدیترانه، از جنوب به دشت نبطیه، از شرق به بقاع غربی و از شمال به رشته‌کوه‌های جبل لبنان متصل می‌شود.
در قلب این منطقه، «تپه ملیتا» به همراه ارتفاعات همجوار (جبل صافی و جبل الرفیع) به دلیل ارتفاع بالای ۱,۱۰۰ متر، دیدبانی طبیعی و مشرف بر کل جغرافیای جنوب لبنان پدید آورده است. این موقعیت، ملیتا را به دژ دفاعی مستحکمی تبدیل کرد که دسترسی ارتش اسرائیل به بیروت و بقاع از مسیر ارتفاعات جنوب را غیرممکن می‌ساخت.
جایگاه نظامی در دوران اشغال (۱۹۸۲–۲۰۰۰)
پایتخت جنگ نامتقارن مقاومت:
پس از عقب‌نشینی ارتش اسرائیل به منطقه به‌اصطلاح «کمربند امنیتی» در سال ۱۹۸۵، اقلیم التفاح و تپه ملیتا به خط اول درگیری‌های مستقیم تبدیل شد. مقاومت توانست با حفر شبکه پیچیده‌ای از تونل‌های صخره‌ای، سنگرهای بتنی و کمین‌گاه‌های استتارشده، خط آتش پایدار ایجاد کند.
نقطه تقابل با پایگاه راهبردی «سُجُد»:
در چندصدمتری تپه ملیتا، پایگاه کوهستانی «سُجُد» (وابسته به ارتش آنتوان لحد و تحت نظارت ارتش اسرائیل) قرار داشت. ملیتا نقش مهمی در این درگیری‌ها داشت و صدها عملیات نفوذ، شلیک موشک‌های ضدزره و حملات ایذایی از شکاف‌های صخره‌ای ملیتا علیه صهیونیست‌ها طراحی و اجرا گردید.
اتاق عملیات فرماندهان مؤسس:
ملیتا قرارگاه میدانی رهبران عالی‌رتبه حزب‌الله بود. سید عباس موسوی (دبیرکل پیشین) بارها در سنگرهای خط مقدم ملیتا در میان رزمندگان اقامت داشت و جمله معروف او («ملیتا قصة الأرض للسماء» (ترجمه: ملیتا حکایت زمین برای آسمان)) در این جبهه ثبت شد. شهید عماد مغنیه نیز بسیاری از نخستین الگوهای تاکتیکی جنگ‌های نامتقارن و کمین‌های پدافندی را در این تپه‌ها پایه‌ریزی کرد.
بمباران‌های هوایی و کارزار «خوشه‌های خشم» (۱۹۹۶)
به دلیل نفوذناپذیری زمینی اقلیم التفاح، جنگنده‌های ارتش صهیونیستی طی سال‌های ۱۹۹۲ تا ۲۰۰۰ هزاران پرواز تهاجمی بر فراز ملیتا و جبل صافی انجام دادند و سنگین‌ترین بمب‌های سنگرشکن را بر این ارتفاعات فرو ریختند. در جریان تهاجم آوریل ۱۹۹۶ «خوشه‌های خشم»، مقاومت در اقلیم التفاح توانست رکورد شلیک موشک‌های کاتیوشا به شهرک‌های شمال فلسطین را حفظ کرده و ارتش متجاوز را زمین‌گیر کند.
موزه گردشگری جهادی ملیتا
در مه ۲۰۱۰ و در دهمین سالگرد آزادسازی جنوب لبنان، حزب‌الله بخش عمده‌ای از تپه و تونل‌های زیرزمینی ملیتا را به وسعت تقریبی ۶۰ هزار مترمربع به یک موزه باز و نمادین تبدیل کرد:
- مسیر میدانی و غار: تونلی به طول بیش از ۱۰۰ متر که با دست و وسایل ابتدایی توسط رزمندگان در دل صخره‌ها حفر شده و شامل اتاق فرماندهی، بهداری صحرایی و سجاده نماز شهید سید عباس موسوی است.
- هاویه (دوزخ / Abyss): چیدمانی ساختاریافته از ده‌ها تانک منهدم‌شده مرکاوا، نفربرهای M113 و تجهیزات نظامی به‌جامانده ارتش اسرائیل در جریان شکست‌های جنوب.
- مسیر جنگلی خط آتش: نمایش سنگرهای واقعی پرتاب موشک تاو، سامانه‌های گراد، ضدهوایی‌ها و پست‌های دیدبانی در میان درختان بلوط.
نقش اقلیم التفاح در جنگ‌های ۲۰۰۶ و ۲۰۲۴
- جنگ ۳۳ روزه (۲۰۰۶):اقلیم التفاح به عنوان عقبه تاکتیکی یگان‌های موشکی عمل کرد و سکوهای زیرزمینی آن تا واپسین روز جنگ به شلیک موشک‌های میان‌برد ادامه دادند.
- نبرد طوفان‌الاقصی (۲۰۲۳–۲۰۲۴): منطقه اقلیم التفاح و تپه‌های جباع و صفی، بار دیگر به عنوان پایگاه‌های پشتیبانی و پدافند هوایی مقاومت (سرنگونی پهپادهای هرمس ۴۵۰ و ۹۰۰) فعال شدند و بارها هدف حملات هوایی جنگنده‌های اسرائیلی قرار گرفتند تا خطوط پشتیبانی جبهه جنوب را قطع کنند؛ هرچند توپوگرافی کوهستانی منطقه مانع از آسیب‌پذیری ساختارهای اصلی گردید.
منابع
۱. پایگاه رسمی موزه ملیتا (Mleeta Landmark): آرشیو تاریخی، شناسنامه سایت و معرفی ابنیه دفاعی (mleeta.com).
۲. دانشنامه الجزیره (Al Jazeera Encyclopedia): مدخل تفصیلی: «ملیتا… معلم حزب‌الله للترویج لتاریخه العسکری» (aljazeera.net/encyclopedia).
۳. روزنامه النهار و السفیر لبنان: پرونده‌های تحلیلی نبردهای اقلیم التفاح در دهه ۱۹۹۰ و اسناد عملیات‌های محور سجد و جبل صافی.
۴. مرکز پژوهش‌های استراتژیک بیروت (Beirut Center for Strategic Studies): بررسی ژئومورفولوژی و جغرافیای نظامی ارتفاعات جنوبی رود لیطانی و اقلیم التفاح در جنگ نامتقارن