مزارع شبعا و تپه‌های کفرشوبا
منطقه مزارع شبعا و تپه‌های کفرشوبا، یکی از پیچیده‌ترین و حساس‌ترین گلوگاه‌های خاورمیانه به شمار می‌رود.
1. اشراف بصری و راداری کم‌نظیر:دامنه‌های شیب‌دار جبل الشیخ در مزارع شبعا، دید مستقیمی به عمق خاک لبنان (دره بقاع غربی، حاصبیا، راشیا و مرجعیون)، دشت جولان سوریه و کل باریکه «اصبع الجلیل» در شمال فلسطین اشغالی می‌دهد. تسلط بر این بلندی‌ها، برتری مطلق پایش سیگنالی (SIGINT)، راداری و آتش توپخانه‌ای را برای دارنده آن فراهم می‌سازد.
2. منابع آب شیرین و هیدرولوژی:این منطقه سرشار از چشمه‌های طبیعی و آبخوان‌های برفی جبل الشیخ است که آبریزهای اصلی شاخه‌های رود اردن (به‌ویژه رودهای الحاصبانی و الوزانی) را تغذیه می‌کنند؛ موضوعی که از دهه‌ها پیش طمع راهبردی تل‌آویو برای غصب منابع آبی منطقه را برانگیخته است.
3. مزارع چهارده‌گانه شبعا:این حوزه دربرگیرنده ۱۴ مزرعه و مرتع حاصلخیز تاریخی متعلق به خاندان‌های روستای شبعا است؛ از جمله: مراح المراح، برکت النقار، فشقول، قفوه، زبیدین، خلة غزاله، رویست القرن، بیت البراق، برختا، کفردرة، حفرة، ربعه، رمثا و جورة العقارب.
۲. ریشه‌های مناقشه حقوقی و تثبیت «خط آبی» (۲۰۰۰)
چرایی باقی ماندن این منطقه در اشغال رژیم صهیونیستی به پیچیدگی‌های ترسیم مرزهای دوره استعمار بازمی‌گردد:
- ترسیم مرزهای مبهم فرانسه (۱۹۲۰–۱۹۲۳):در دوران قیمومیت فرانسه بر لبنان و سوریه، مرزبندی داخلی میان دو مستعمره با خطوط مرزی دقیق بر روی زمین تثبیت نشد؛ گرچه اهالی شبعا اسناد رسمی مالکیت (طابو)، پرداخت مالیات و سجل‌های ملکی خود را در دادگاه‌ها و ادارات ثبت شهر صیدا و حاصبیا (لبنان) به ثبت رسانده بودند.
- اشغال در جنگ ۱۹۶۷: رژیم صهیونیستی در جریان جنگ شش‌روزه ژوئن ۱۹۶۷ با تصرف بلندی‌های جولان سوریه، مزارع شبعا و تپه‌های کفرشوبا را نیز به بهانه امتداد اداری آن در اراضی جولان اشغال کرد.
- عقب‌نشینی ۲۰۰۰ و حیله «خط آبی» سازمان ملل:در ۲۴ مه ۲۰۰۰، رژیم صهیونیستی تحت ضربات مقاومت ناچار به فرار سراسیمه از کمربند امنیتی جنوب لبنان شد. با این حال، سازمان ملل متحد هنگام ترسیم خط آبی موقت (Blue Line)، مزارع شبعا را مشمول قطعنامه ۴۲۵ (خروج از لبنان) ندانست و آن را مشمول قطعنامه ۲۴۲ (مرتبط با اراضی اشغالی جولان سوریه) قلمداد کرد.
- اجماع ملی لبنان و موضع دمشق:دولت لبنان، ارتش، پارلمان و مقاومت اسلامی به اتفاق آرا اعلام کردند که خروج اسرائیل از خاک لبنان ناقص بوده است. مقامات سوریه (از جمله نامه‌های رسمی به سازمان ملل) نیز رسماً حاکمیت لبنان بر مزارع شبعا و تپه‌های کفرشوبا را تأیید کردند و بدین ترتیب، ادعای رژیم صهیونیستی مبنی بر تعلق منطقه به جولان سوریه و خروج کامل از لبنان باطل شد.
۳. شبعا و کفرشوبا: رکن بازدارندگی و مشروعیت سلاح مقاومت
از سال ۲۰۰۰ به این سو، این منطقه به محور حیاتی توجیه استراتژیک، حقوقی و نظامی مقاومت تبدیل گردید:
- «مثلث ارتش، ملت و مقاومت» برای آزادسازی اراضی:باقی ماندن شبعا و کفرشوبا در اشغال سبب شد تا حزب‌الله تأکید کند وظیفه ملی آزادسازی خاک پایان نیافته و سلاح مقاومت تا رفع کامل اشغالگری ضامن حاکمیت ملی است.
- عملیات تاریخی اسیرگیری شبعا (۷ اکتبر ۲۰۰۰):تنها چند ماه پس از عقب‌نشینی مه ۲۰۰۰، یگان ویژه حزب‌الله در یک عملیات غافلگیرکننده در نزدیکی پایگاه زبیدین در مزارع شبعا، یک گشت زرهی ارتش صهیونیستی را منهدم و ۳ نظامی اسرائیلی را به اسارت درآورد که بعدها در تبادل بزرگ ۲۰۰۴ آزاد شدند.
- معادله عملیات قنیطره (ژانویه ۲۰۱۵):پس از ترور شهید جهاد مغنیه و سردار محمدعلی الله‌دادی در قنیطره سوریه توسط بالگردهای صهیونیستی، حزب‌الله پاسخ مستقیم را در مزارع شبعا داد؛ یک کاروان نظامی تیپ گیواتی با موشک‌های ضدزره کورنت هدف قرار گرفت و این جبهه مجدداً به عنوان میدان تسویه‌حساب مشروع تثبیت شد.
- بحران خیمه‌ها و ایستادگی مردمی کفرشوبا (تابستان ۲۰۲۳):حزب‌الله در بهار ۲۰۲۳ با برپایی دو چادر نظامی فراتر از خط آبی در مزارع شبعا، رژیم صهیونیستی را در بن‌بست بازدارندگی قرار داد. هم‌زمان اهالی روستای کفرشوبا با پرتاب سنگ و ایستادگی فیزیکی در برابر بولدوزرهای رژیم صهیونیستی، مانع از خاکریزسازی و تصرف اراضی کشاورزی خود در خط مرزی شدند.
۴. مزارع شبعا و تپه‌های کفرشوبا در نبرد ۲۰۲۳–۲۰۲۴
با آغاز عملیات طوفان‌الاقصی در غزه، جبهه پشتیبانی لبنان دقیقاً از همین نقطه شعله‌ور شد:
- نقطه آغاز شلیک‌ها (۸ اکتبر ۲۰۲۳):صبح روز بعد از عملیات حماس در غزه، حزب‌الله لبنان با انتشار بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که یگان‌های شهید عماد مغنیه، سه پایگاه رژیم صهیونیستی شامل پایگاه رادار، زبیدین و رویسات العلم را در مزارع شبعا با موشک‌های هدایت‌شونده و خمپاره گلوله‌باران کردند. این اقدام، آغاز رسمی نبرد «علی طریق القدس» بود.
- نابودی حسگرهای جاسوسی و سامانه‌های راداری:در طول ماه‌های نبرد، مواضع صهیونیستی در خط‌الرأس‌های شبعا و کفرشوبا (به‌ویژه سایت رادار که بزرگ‌ترین دکل شنود و دیده‌بانی دشمن در شمال به شمار می‌رفت) هدف موشک‌های ضدزره نقطه‌زن (نظیر الماس)، موشک‌های برکان و پهپادهای انتحاری قرار گرفت و «چشم الکترونیکی» دشمن در این محور کور شد.
- تثبیت معادله آتش زمینی:به دلیل عوارض بسیار خشن و صخره‌ای تپه‌های کفرشوبا، رژیم صهیونیستی در فاز تهاجم زمینی اکتبر ۲۰۲۴ نتوانست هیچ‌گونه رخنه زرهی مؤثری از این معبر به سمت منطقه حاصبیا و بقاع غربی ترتیب دهد و تحرکات دشمن در کمین آتش یگان‌های ضدزره و راکتی مقاومت گرفتار ماند.
منابع
۱. اسناد رسمی سازمان ملل متحد (UN Cartographic Section):
- نقشه‌های تعیین «خط آبی» سال ۲۰۰۰ و گزارش‌های دوره‌ای دبیرکل سازمان ملل پیرامون اجرای قطعنامه‌های ۴۲۵ و ۱۷۰۱ (un.org).
۲. ارتش لبنان (Lebanese Armed Forces - LAF):
- اسناد رسمی، نقشه‌های طابو و گزارش‌های حقوقی مدیریت جغرافیایی پیرامون مزارع شبعا و تلال کفرشوبا.
۳. مرکز مطالعات استراتژیک بیروت (Al-Zaytouna Centre):
- کتاب و مقاله پژوهشی: «مزارع شبعا اللبنانیة: الواقع الجغرافی والأبعاد القانونیة والسیاسیة» (دکتر عصام خلیفه).
۴. روزنامه النهار و الأخبار لبنان:
- آرشیو رویدادهای میدانی: مقالات بحران خیمه‌های کفرشوبا در ژوئن ۲۰۲۳ و تحولات آغازین عملیات طوفان‌الاقصی در ۸ اکتبر ۲۰۲۳.