اکرم الکعبی

اکرم عباس الکعبی، روحانی برجسته و دبیرکل «جنبش حزب‌الله النجباء» عراق است [1, 3]. او یکی از صریح‌ترین چهره‌های نظامی ضدآمریکایی در محور مقاومت شناخته می‌شود که از نظر فقهی و ایدئولوژیک، به طور مطلق به اصل «ولایت فقیه» التزام دارد [1, 3].

الکعبی که سابقۀ سال‌ها مبارزه میدانی در دوران اشغال عراق و فرماندهی جیش‌المهدی را دارد، با آغاز جنگ سوریه در سال ۲۰۱۳، جنبش مستقل النجباء را با شعار «دفاع از عتبات عالیات و جبهه فراگیر اسلامی» پایه‌گذاری کرد [1, 3]. یگان‌های تحت امر او نقشی راهبردی در خطوط مقدم نبردهای سرنوشت‌ساز سوریه (به‌ویژه حلب و شکست محاصره نبل و الزهراء) و عراق (آزادسازی بیجی و تکریت) ایفا کردند و امروزه النجباء بازوی اصلی حملات موشکی و پهپادی مقاومت اسلامی عراق به شمار می‌رود [3, 4, 6].

سیر زندگی و تحولات جهادی اکرم الکعبی

· تولد در عماره (۱۹۷۷) و پیوستن به حلقه دروس حوزوی شهید سید محمد صدر

· حبس در زندان‌های رژیم بعث به جرم فعالیت‌های تبلیغی ضد صدام (اواخر دهه ۱۹۹۰)

· فرماندهی ارشد میدانی در جیش‌المهدی در نبردهای ۲۰۰۴ نجف علیه ارتش آمریکا

· تأسیس عصائب اهل الحق به همراه قیس الخزعلی و سرپرستی جنبش در غیاب او (۲۰۰۷)

· تحریم زودهنگام توسط خزانه‌داری آمریکا به دلیل تهدید ثبات نیروهای ائتلاف (۲۰۰۸)

· ورود به نبرد سوریه (لواء عمار بن یاسر) و اعلام استقلال جنبش «حزب‌الله النجباء» (۲۰۱۳)

· فرماندهی میدانی در نبرد شکست محاصره حلب، بیجی، فلوجه و تأسیس لواء تحریر الجولان

· قرار گرفتن در لیست تروریسم جهانی آمریکا (SDGT) و تعیین جایزه ۱۰ میلیون دلاری (۲۰۱۹)

· راهبری شاخه نظامی مقاومت اسلامی عراق در هدف قرار دادن پایگاه‌های آمریکایی و اهداف اسرائیلی

زندگی‌نامه و پیشینه حوزوی و ضدبعثی

۱. سال‌های نخستین و مکتب صدر دوم

اکرم الکعبی در ژوئن ۱۹۷۷ در شهر العماره، مرکز استان میسان متولد شد [1, 2]. او برای فراگیری علوم دینی به حوزه علمیه نجف اشرف هجرت کرد و خیلی زود وارد حلقه نزدیک شاگردان فقهی و سیاسی آیت‌الله سید محمد صدر (صدر دوم) شد [1, 2]. الکعبی به‌عنوان نماینده شهید صدر در ساماندهی نماز جمعه و امور شرعی شهر المسیب در شمال استان بابل منصوب گردید؛ منطقه‌ای حساس که به دلیل مقاومت در برابر حزب بعث، سبب بارها بازداشت و شکنجۀ او در زندان‌های مخوف صدام شد [1, 2].

۲. سقوط رژیم بعث و نبردهای خونین نجف (۲۰۰۳ – ۲۰۰۴)

پس از اشغال عراق در سال ۲۰۰۳، الکعبی با تشکیل «جیش‌المهدی» توسط مقتدی صدر، مسئولیت فرماندهی میدانی نبردها را عهده‌دار شد [1, 3]. او در اوت ۲۰۰۴ فرماندهی نبرد در قبرستان وادی‌السلام و پیرامون حرم مطهر امام علی(ع) در نجف را بر عهده داشت و با تاکتیک‌های چریکی توانست مانع از تسلط مستقیم نیروهای زرهی و بالگردهای تهاجمی ارتش آمریکا بر مرکز شهر شود [1, 3].

از تأسیس عصائب اهل الحق تا بنیان‌گذاری «حرکت حزب‌الله النجباء»

۱. انشعاب و هدایت موقت عصائب (۲۰۰۶ – ۲۰۱۰)

در سال ۲۰۰۶، به دنبال افزایش شکاف‌های تشکیلاتی با جریان صدر، الکعبی به همراه قیس الخزعلی هسته مستقل «عصائب اهل الحق» را تشکیل دادند [1, 3]. در پی دستگیری برادران خزعلی در سال ۲۰۰۷، اکرم الکعبی به مدت نزدیک به سه سال به‌عنوان سرپرست و فرمانده کل عملیاتی عصائب اهل الحق عمل کرد و مانع از فروپاشی تشکیلات شد [1, 3]. وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۱۶ سپتامبر ۲۰۰۸، نام او را ذیل فرمان اجرایی ۱۳۴۳۸ به عنوان تهدید امنیتی درجه یک برای ثبات نیروهای نظامی در عراق در لیست تحریم‌های خود قرار داد [2, 5].

۲. ورود به بحران سوریه و تأسیس رسمی النجباء (۲۰۱۳)

با شعله‌ور شدن بحران سوریه در سال ۲۰۱۱–۲۰۱۲ و خطرات سلفی‌های افراطی برای حریم زینبیه و مردم سوریه، الکعبی با اعزام نخستین گروه‌های رزمی تحت نام «لواء عمار بن یاسر» وارد دمشق شد [1, 3]. با افزایش دامنه مأموریت‌ها، وی در سال ۲۰۱۳ رسماً جدایی سازمانی از عصائب اهل الحق را اعلام و «حرکت حزب‌الله النجباء» را با هویت مستقل تأسیس نمود [1, 3]. جنبش النجباء برخلاف سایر گروه‌های شیعه، ورود به حزاب سیاسی، احراز پست‌های وزارتی و سهم‌خواهی‌های پارلمانی را رد کرد و خود را «یک تشکل صددرصد جهادی-مقاومتی» نامید [3, 4].

نقش‌های استراتژیک میدانی در سوریه و عراق

۱. خط‌شکنی در سوریه (نبرد سرنوشت‌ساز حلب)

جنبش النجباء سه تیپ اختصاصی شامل «لواء عمار بن یاسر»، «لواء امام حسن مجتبی(ع)» و «لواء الحمد» را در سوریه به کار گرفت [3, 4]. نیروهای تحت امر الکعبی در عملیات آزادسازی حلب جنوبی، شکست محاصره شهرهای شیعه‌نشین نبل و الزهراء در شمال حلب، و نبردهای بادیه الشام نقشی محوری ایفا کردند؛ به گونه‌ای که حاج قاسم سلیمانی بارها شخصاً در مقرهای میدانی النجباء در حلب حضور یافت [3, 4].

۲. آزادسازی شهرهای عراق و تأسیس تیپ ۱۲ حشد الشعبی

با فتوای جهاد در ژوئن ۲۰۱۴، نیروهای النجباء بخش عمده رزمندگان خود را برای مهار داعش به داخل عراق بازگرداندند [1, 4]. این جنبش، مسئولیت اداری و عملیاتی تیپ ۱۲ سازمان حشد الشعبی را بر عهده گرفت و در نبردهای شکست حصر آمرلی، پاکسازی کوه‌های حمرین، آزادسازی پالایشگاه و شهر بیجی، عملیات آزادسازی فلوجه و مناطق غربی الانبار حضور تعیین‌کننده داشت [1, 4].

۳. اعلام تأسیس «سپاه آزادسازی جولان» (۲۰۱۷)

در مارس ۲۰۱۷، اکرم الکعبی طی یک کنفرانس مطبوعاتی از تشکیل یگان نظامی ویژه با عنوان «لواء تحریر الجولان» (سپاه آزادسازی جولان) خبر داد [1, 4]. او اعلام کرد این یگان با تسلیحات پیشرفته، سازماندهی شده تا در صورت اتخاذ تصمیم کلان توسط دولت سوریه و محور مقاومت، وارد نبرد آزادسازی بلندی‌های جولان اشغالی از چنگال اسرائیل شود [1, 4].

مواضع استراتژیک و تنش‌های ژئوپلیتیک

التزام ایدئولوژیک به ولایت فقیه: اکرم الکعبی به صراحت ولایت فقیه را رکن اساسی هویت خود دانسته و در اظهاراتی مشهور عنوان کرده است: «اگر تبعیت از ولایت فقیه وابستگی خوانده شود، تمام دنیا بدانند ما به این ولایت وابسته‌ایم؛ و اگر ولی فقیه حکمی صادر کند، هیچ فرمان یا قانونی فراتر از آن نخواهد بود» [1, 3].
رهبری عملیات علیه پایگاه‌های آمریکا: در پی تشدید تنش‌های منطقه‌ای از سال ۲۰۲۳، جنبش النجباء به رهبری الکعبی به عنوان ستون فقرات «مقاومت اسلامی عراق» مسئولیت بخش وسیعی از حملات پهپادی و موشکی به پایگاه‌های آمریکایی در عراق و سوریه (نظیر پایگاه عین‌الاسد، الشدادی، التنف و رومیلان) را بر عهده گرفت [2, 5].
قرار گرفتن در لیست تروریستی جهانی (SDGT) و پاداش برای عدالت: در مارس ۲۰۱۹، وزارت خارجه آمریکا الکعبی را در لیست تروریست‌های جهانی با طبقه‌بندی ویژه قرار داد [2, 5]. همچنین برنامه «Rewards for Justice» وزارت خارجه ایالات متحده با انتساب حملات پرتلفات پهپادی به پایگاه‌های آمریکایی، تا سقف ۱۰ میلیون دلار جایزه برای تعیین محل حضور و اختلال در شبکه‌های مالی تحت هدایت او تعیین کرده است [2, 5].

منابع و مآخذ

1. دانشنامه ویکی‌پدیا (عربی و فارسی)، «مدخل اکرم الکعبی؛ سوابق حوزوی، تأسیس النجباء و ساختار تیپ‌ها»، پیوند: [ar.wikipedia.org/wiki/أكرم_الكعبي].

2. برنامه رسمی «پاداش برای عدالت» وزارت امور خارجه آمریکا (Rewards for Justice)، «پرونده اکرم عباس الکعبی و جنبش حزب‌الله النجباء؛ اعلان جایزه تا سقف ۱۰ میلیون دلار»، پیوند: [rewardsforjustice.net/ar/rewards/أكرم-عباس-الكعبي-حركة-النجباء].

3. پایگاه شبکه خبری الجزیره (بخش دانشنامه و پژوهش‌ها)، «حرکة النجباء… حزب‌الله فی نسخته العراقیة و مسار الشیخ اکرم الکعبی»، سپتامبر ۲۰۱۶.

4. اندیشکده واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک (Washington Institute)، «Spotlight on Harakat Hezbollah al-Nujaba and the Ideological Foundations of Akram al-Kaabi»، سلسله مقالات بررسی فصائل مقاومت عراق.

5. اندیشکده لانگ‌وار ژورنال وابسته به بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها (FDD’s Long War Journal)، «Iraqi militia leader says he would overthrow government if ordered by Iran’s supreme leader»، پرونده‌های رصد گروه‌های ویژه مقاومت، نوامبر ۲۰۱۵.

6. مرکز مطالعات ضدتروریسم (Counter Extremism Project - CEP)، «Harakat Hezbollah al-Nujaba (HHN) & Akram al-Kaabi: Profile and Operational History».