ترور رهبران ارشد حزب‌الله
بخش اول: ترور رهبران بنیان‌گذار (دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰)
در سال‌های آغازین تأسیس حزب‌الله، اسرائیل راهبرد حذف فیزیکی رهبران معنوی و سیاسی حزب‌الله لبنان را برای فروپاشی هسته اولیه به کار بست:
- شهادت شیخ راغب حرب (۱۶ فوریه ۱۹۸۴):امام جمعه شهرک جبشیت و نماد مخالفت با هرگونه سازش با اشغالگران؛ وی توسط مزدوران محلی با شلیک مستقیم گلوله به شهادت رسید و با خون او موج مقاومت مردمی در جنوب شعله‌ور گشت.
- شهادت سید عباس موسوی (۱۶ فوریه ۱۹۹۲): دبیرکل وقت حزب‌الله؛ بالگردهای صهیونیستی کاروان خودرویی او، همسرش سهام الموسوی و فرزند خردسالش حسین را در جاده بلندی‌های تفاحا هدف موشک قرار دادند. صهیونیست‌ها گمان می‌کردند با حذف سید عباس، حزب‌الله متلاشی می‌شود، اما با انتخاب سیدحسن نصرالله، دوران تبدیل مقاومت از یک گروه نامنظم چریکی به یک ارتش کلاسیک مجهز رقم خورد
بخش دوم: ترور معماران قدرت نظامی و فناوری (۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰)
با خروج اسرائیل از جنوب لبنان و سپس پیروزی حزب‌الله در جنگ ۳۳ روزه، ترورها بر ارکان فناوری، تسلیحاتی و شبکه فرماندهی مخفی متمرکز شد:
- شهادت حاج عماد مغنیه (حاج رضوان - ۱۲ فوریه ۲۰۰۸): فرمانده ارشد جهادی و طراح پیروزی‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۰۶؛ وی در انفجار بمب تعبیه‌شده در تایر زاپاس خودروی میتسوبیشی در منطقه کفرسوسه دمشق (با همکاری مستقیم سازمان سیا و موساد) به شهادت رسید.
- شهادت حاج حسان اللقیس (۳ دسامبر ۲۰۱۳): مسئول تأمین تسلیحات مدرن و پدر برنامه پهپادی و ارتباطات موشکی حزب‌الله؛ او در پارکینگ منزل مسکونی خود در سن‌الفیل بیروت هدف گلوله کماندوهای ترور قرار گرفت.
- شهادت سید مصطفی بدرالدین (سید ذوالفقار - ۱۳ مه ۲۰۱۶): فرمانده کل شاخه نظامی حزب‌الله در سوریه و جانشین عماد مغنیه؛ وی در پی انفجاری در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی دمشق حین فرماندهی عملیات علیه تروریست‌های تکفیری به شهادت رسید.
کارزار ترورهای راهبردی سال ۲۰۲۴
در جریان نبرد «علی طریق القدس»، رژیم صهیونیستی سیاست حذف سازمان‌یافته لایه فرماندهی میدانی و سپس ستاد مشترک جهادی را در پیش گرفت:
الف) ترور ارکان ستاد فرماندهی
- فؤاد شُکُر (سید محسن): دست راست نظامی سید حسن نصرالله و از بنیان‌گذاران سازمان نظامی از ۱۹۸۲؛ در آپارتمانی در حاره حریک ترور شد.
- ابراهیم عقیل (حاج عبدالقادر): رئیس اداره عملیات حزب‌الله و فرماندهی میدانی نیروی رضوان؛ هدف حمله سنگین جنگنده‌های F-35 به زیرزمین ساختمانی در محله قائم ضاحیه قرار گرفت.
- علی کرکی (حاج ابوالفضل): فرمانده جبهه جنوب و کهنه‌سرباز جبهه‌های ضدصهیونیستی؛ هم‌زمان در جریان عملیات ترور دبیرکل به شهادت رسید.
ب) ترور تاریخی شهید قدس؛ سید حسن نصرالله (۲۷ سپتامبر ۲۰۲۴)
شیوه عملیات (نظم جدید): بمباران مجتمع مسکونی در حاره حریک با پرتاب بیش از ۸۰ بمب سنگرشکن آمریکایی ۲۰۰۰ پوندی (GBU-31/BLU-109) به پناهگاه بتنی.
ابعاد و پیامد: این رخداد بزرگ‌ترین ضربه به ستاد مقاومت در ۴۰ سال گذشته بود. با این حال، مقاومت با بیعت با شیخ نعیم قاسم و تفویض اختیارات به فرماندهان جوان در جبهه جنوب، از این شوک امنیتی عبور کرد و تهاجم زمینی ارتش اسرائیل را زمین‌گیر ساخت.
ج) ترور زبان گویای مقاومت؛ محمد عفیف النابلسی (۱۷ نوامبر ۲۰۲۴)
رژیم صهیونیستی با هدف قطع ارتباط رسانه‌ای حزب‌الله با جهان، در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۴ ساختمانی اداری در محلۀ رأس‌النبع بیروت را هدف قرار داد. در جریان این حمله، محمد عفیف (مسئول روابط رسانه‌ای و چهره نام‌آشنای نشست‌های خبری ضاحیه) را به شهادت رساند.
نبرد «أولی البأس»: بازسازی معجزه‌آسای ساختار فرماندهی
برخلاف محاسبات رژیم صهیونیستی مبنی بر فروپاشی سازمانی حزب‌الله پس از شهادت کادر رهبری، اتاق عملیات مقاومت ظرف کمتر از دو هفته بازسازی شد:
- سازوکار فرماندهی شبکه‌ای و نامتمرکز: جایگزینی فوری فرماندهان جانشین (فرماندهان محورها و بخش‌ها) که پیش‌تر طرح‌های دفاع زمینی را به صورت مستقل در اختیار داشتند.
- انتخاب شیخ نعیم قاسم به عنوان دبیرکل: انتقال سیاسی و سازمانی بدون انشقاق و انتشار پیام‌های مداوم برای تثبیت روحیه عمومی و اراده پایداری رزمندگان.
- اعلام نام نبرد «أولی البأس»: حزب‌الله فاز نبرد خود علیه تهاجم سراسری را رسماً با الهام از آیات قرآن کریم «أولی البأس» (صاحبان قدرتی سهمگین) نام‌گذاری کرد.
جبهه زمینی: ناکامی ۵ لشکر ارتش صهیونیستی در خط مرزی
ارتش اسرائیل بیش از ۵ لشکر زرهی و چترباز (شامل لشکرهای ۹۸، ۳۶، ۹۱، ۱۴۶ و ۲۱۰) را با پشتیبانی هوایی بی‌وقفه وارد نبرد زمینی کرد، اما با تاکتیک‌های نوین حزب‌الله زمین‌گیر شد:
· تاکتیک «زمین سوخته» در برابر «استحکامات صخره‌ای»: رژیم صهیونیستی بیش از ۳۰ روستای مرزی (مانند مروحین، یارون و العدیسه) را به وسیله ربات‌ها و بمب‌های تخریب‌کننده به طور کامل با خاک یکسان کرد، اما به دلیل عدم امکان استقرار دائم پیاده‌نظام، ناچار به عقب‌نشینی به پشت مرز پس از هر عملیات تخریب شد.
- شکار شکارچیان: پرتاب موشک‌های هدایت‌شونده الماس (با قابلیت شلیک و مشاهده مسیر) و کورنت علیه تانک‌ها، بلدوزرهای D9 و مراکز تجمع نیروها، منجر به کشته و زخمی شدن صدها نظامی ارتش صهیونیستی شد.
ضربات راهبردی در عمق سرزمین‌های اشغالی
حزب‌الله برای اثبات پیوستگی آتش و مهار جنایات علیه غیرنظامیان، معادله «تل‌آویو در برابر بیروت» را با افزایش برد و دقت شلیک‌ها اجرا کرد:
1. حمله پهپادی مرگبار به پایگاه تیپ گولانی در بنیامینا (۱۳ اکتبر): یک فروند پهپاد نفوذی بدون فعال‌شدن آژیرهای هشدار وارد غذاخوری نیروهای ویژه گولانی شد که به کشته شدن و جراحت ده‌ها افسر و سرباز انجامید.
2. هدف‌گیری اقامتگاه نتانیاهو در قیساریه (۱۹ اکتبر): اصابت دقیق پهپاد صیاد به پنجره اتاق خواب اقامتگاه شخصی بنیامین نتانیاهو، شکست تاریخی لایه‌های پدافندی صهیونیست‌ها را به نمایش گذاشت.
3. موشک‌باران سنگین تل‌آویو، غوش دان و حیفا: شلیک روزانه موشک‌ها به مراکز راهبردی نظامی و اطلاعاتی مانند پایگاه گلیلوت (مقر واحد ۸۲۰۰ و موساد) و پایگاه‌های ارتش در کرمل و عکا.
تحمیل آتش‌بس و ارزیابی نهایی (۲۷ نوامبر ۲۰۲۴)
در ۲۷ نوامبر ۲۰۲۴، با میانجی‌گری فرانسه و ایالات متحده، توافق توقف درگیری‌ها بر پایه سازوکار اجرایی قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت رسماً وارد فاز اجرا شد:
- ناکامی اهداف جنگی دشمن: رژیم صهیونیستی نه توانست حزب‌الله را تا پشت لیتانی عقب براند، نه ساختار نظامی آن را خلع سلاح کند، و نه موفق شد شهرک‌نشینان را در سایه آتش مداوم موشک‌ها به شمال بازگرداند.
- تثبیت پیوستگی سازمانی حزب‌الله: حزب‌الله با وجود تحمل سنگین‌ترین ضربه ترورهای تاریخ معاصر، ساختار تشکیلاتی، ذخایر موشکی و شبکه مجاهدان خود را حفظ کرد و اجازه اشغال حتی یک وجب از عمق خاک لبنان را نداد.
مکانیسم‌های بقای سازمانی حزب‌الله پس از ترورها
علیرغم حجم بی‌سابقه ضربات اطلاعاتی و ترور ساختار رهبری در پاییز ۲۰۲۴، دلایل تاب‌آوری ساختاری حزب‌الله عبارت بودند از:
1. نهادینه‌بودن دکترین به جای اتکا به فرد: طرح‌های دفاعی زمینی (مانند نبردهای الخیام و عیتا الشعب) از پیش تدوین، مهمات در تونل‌ها و سنگرها ذخیره، و اختیارات آتش به صورت مستقل به فرماندهان دسته‌ها و گروه‌ها تفویض شده بود؛ از این رو قطع ارتباط با ستاد مرکزی مانع از ادامه آتش نشد.
2. کادرسازی چندلایه (نظام جانشینی خودکار) :برای هر سمت نظامی و اداری، دو تا سه جانشین طبق ساختار محرمانه جهادی آموزش دیده‌اند که بلافاصله پس از شهادت مسئول مافوق، فرماندهی بخش را در دست می‌گیرند.
3. تغییر نسل به کادرهای جوان‌تر جنگ سوریه: فرماندهانی که جایگزین فرماندهان شهید شدند، کادرهای باتجربه‌ای بودند که سال‌ها در نبردهای سنگین زمینی سوریه (قلمون، حلب و بادیة الشام) جنگ چریکی مدرن را از نزدیک تجربه کرده بودند.
منابع و مستندات (References)
1. اسناد و بیانیه‌های رسمی حزب‌الله لبنان:
· بیانیه‌های تسلیت و اعلام شهادت رهبران جهادی صادره از روابط عمومی و الاعلام الحربی المقاومة الاسلامیة.
· بیانیه‌های سلسله‌وار سلسله‌عملیات نبرد «أولی البأس» (سپتامبر تا نوامبر ۲۰۲۴)
۲. آرشیو مقالات و پژوهش‌های مراکز دفاعی بین‌المللی:
- مرکز بین‌المللی مطالعات ضدتروریسم (CTC Sentinel at West Point): Targeted Killings and Organizational Resilience: The Case of Hezbollah.
- شورای روابط خارجی آمریکا (CFR): Hezbollah After the Assassinations of its Leadership.
- مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک (IISS): Hezbollah’s Command and Control Resilience in the 2024 War.
- گزارش مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌الملل (CSIS): The Ground Incursion into Southern Lebanon: Tactical Limits of IDF Armor
۳. پژوهش‌های میدانی تاریخ لبنان:
- نیکلاس بلانفورد: Warriors of God: Inside Hezbollah’s Thirty-Year Struggle Against Israel.
- نزار حمزه: In the Path of Hizbullah (تحلیل ساختار تصمیم‌گیری و جانشینی در شورای جهادی).
4. سخنرانی‌های رسمی دبیرکل حزب‌الله (شیخ نعیم قاسم): بیانیه‌های تصویری پیرامون دکترین مقاومت پس از شهادت سید حسن نصرالله و تبیین شرایط آتش‌بس.
5. آرشیو و پوشش زنده خبرگزاری‌های بین‌المللی:گزارش‌های رویترز، آسوشیتدپرس و خبرگزاری رسمی فرانسه پیرامون متن توافق آتش‌بس ۲۷ نوامبر ۲۰۲۴ و بازگشت آوارگان به جنوب لبنان.