رابعة بنت اسماعیل العدویه
أم خیر ، عابده مشهوره ای است که در خانواده ای فقیر به سال 95 هجری از خانواده قیسیه در بصره به دنیا آمد و سپس به ال عتیک فروخته شد . لیکن تلاش زیادی جهت آزادی خود از دست اربابش نمود و بعد از آن به زهد روی آورده و از دنیا برید و تنها به آخرت پرداخت . در ابتدای امر در صحرا و بیابان زندگی کرد و سپس به بصره برگشت و دور او را مریدانش گرفتند که از جمله آنها مالک بن دینار و سفیان الثوری و شفیق بلخی و... می باشند .
کاملاً فقیر و زریة الحال بوده و یک جبه ای از مو که با همان نیز ذفن گردید و نقابی از پشم ، می پوشید . و تمام شب را برای نماز بیدار می ماند و تا صبح نمی خوابید . و آنقدر شوق و اشتیاق به وصال الهی داشت که همیشه غرق در ملکوت و ذات باریتعالی و عاشق الله بود . و در اشعار زیادی از آن به نام یکی از طرفداران صوفی تعبیر شده است .
به نظر می رسد که در شام دارای منزلت خاصی نزد نساک و همچنین در بیت المقدس به جهت تقدس زیادش در قلبهای افراد زیادی از طرفداران صوفی ، جای داشت . و هنگامی که ابراهیم أدهم 24 سال را به عنوان دروگر و دشتبان در باعستانهای بین صور و بیت المقدس و عسقلان و غزه و طرسوس می گذراند ، مالک بن دینار و عبدالله بن شوذب بصری و عبدالواحدبن زید و غیر آنها در بیت المقدس استقرار یافته بودند ، درست در همین هنگام رابعة الدویة نیز شهر بیت المقدس را برای گذراندن بقیه زندگی خود انتخاب کرده بود .
وی در سال 185 هجری قمری در بیت المقدس وفات یافت . و قبر و آرامگاه او در شرق آن در بالای کوه طور تبدیل به زیارتگاه متبرکی گردید .
مآخذ :
- ابن کثیر : البدایة و النهایة ، ج 10 ، قاهره 1351 - 1358 ه .
- ابن جوزی : صفوة الصفوة ، حیدرآباد 1335 ه .
- این خلکان : وفیات الأعیان ، قاهره 1948 .
- الموسوعة الاسلامیة : رابعه .
- شعرانی : الطبقات الکبری ( طبقات الأولیأ ) ، قاهره 1299 ه