بیمارستان الشفا

**مجتمع پزشکی الشفا** (به عربی: مستشفى الشفاء) بزرگترین بیمارستان و مرکز درمانی نوار غزه است که در شهر غزه واقع شده بود. این مرکز که زمانی قلب نظام سلامت فلسطین محسوب می‌شد، در جریان جنگ ۲۰۲۳-۲۰۲۵ غزه به نماد بین‌المللی نقض قوانین بشردوستانه و فروپاشی سیستم بهداشتی تحت محاصره تبدیل شد. حملات مکرر ارتش اسرائیل به این بیمارستان و سکوت معنادار کشورهای غربی در قبال این رویدادها، موجی از انتقاد سازمان‌های حقوق بشری بین‌المللی را برانگیخته است.

پیشینه و اهمیت

بیمارستان الشفا در سال ۱۹۴۶ توسط دولت قیمومت بریتانیا تأسیس شد و پس از چندین مرحله توسعه، به بزرگترین مرکز درمانی نوار غزه تبدیل گردید. این بیمارستان با دارا بودن بخش‌های تخصصی جراحی، مراقبت‌های ویژه، زایشگاه، دیالیز و درمان سرطان، نقش حیاتی در ارائه خدمات درمانی به جمعیت دو میلیونی غزه ایفا می‌کرد. پیش از جنگ، حدود یک‌سوم تخت‌های بیمارستانی غزه در این مرکز متمرکز بود و هزاران بیمار سرپایی روزانه از خدمات آن بهره‌مند می‌شدند.

حملات به بیمارستان و مصادیق جنایت جنگی

محاصره و یورش نخست (نوامبر ۲۰۲۳)

در ۱۵ نوامبر ۲۰۲۳، نیروهای ارتش اسرائیل پس از چند روز محاصره کامل، به مجتمع پزشکی الشفا یورش بردند. این عملیات که حدود ده روز به طول انجامید، با ورود تانک‌ها و خودروهای نظامی به محوطه بیمارستان همراه بود. شاهدان عینی از بازداشت گسترده کادر درمان و بیماران، از جمله پزشکان و پرستاران، خبر دادند .

سازمان بهداشت جهانی (WHO) در آن زمان وضعیت این بیمارستان را "عمیقاً نگران‌کننده و وحشت‌ناک" توصیف کرد. مارگارت هریس، سخنگوی WHO، تأکید کرد که انتقال بیماران بدحال از بیمارستان "غیرممکن" و به معنای محکوم کردن آنان به مرگ است. وی با استناد به قوانین بین‌المللی بشردوستانه خاطرنشان کرد: "بیمارستان هرگز نباید هدف حمله قرار گیرد. بیمارستان پناهگاهی امن است" .

دومین عملیات و تخریب گسترده (مارس-آوریل ۲۰۲۴)

شدیدترین مرحله حملات به بیمارستان الشفا بین مارس و آوریل ۲۰۲۴ رخ داد. در این دوره، نیروهای اسرائیلی برای دومین بار به این مجتمع یورش بردند و آن را برای چندین هفته در محاصره کامل نگه داشتند. بر اساس گزارش‌های حقوق بشری، در جریان این عملیات بخش‌های وسیعی از بیمارستان با آتش‌سوزی و تخریب گسترده مواجه شد که در نهایت به خروج کامل این مرکز از مدار خدمات درمانی انجامید .

کمیته بین‌المللی صلیب سرخ (ICRC) با انتشار بیانیه‌ای تأکید کرد که بر اساس قوانین بین‌المللی بشردوستانه، "بیمارستان‌ها به دلیل کارکرد حیاتی‌شان در نجات جان مجروحان و بیماران، مصونیت دارند" .

کشف گورهای دسته‌جمعی

پس از خروج نیروهای اسرائیلی از بیمارستان الشفا، تیم‌های امدادی با صحنه‌ای وحشتناک مواجه شدند. در محوطه بیمارستان، گورهای دسته‌جمعی حاوی ده‌ها جسد کشف شد. بر اساس گزارش‌ها، حدود ۳۰ جسد در دو گور در محوطه بیمارستان دفن شده بودند. برخی از این اجساد با دست‌های بسته پیدا شدند که نشان‌دهنده اعدام‌های احتمالی بود .

دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد خواستار "تحقیقات مستقل، مؤثر و شفاف" در مورد این مرگ‌ها شد. ولکر تورک، مسئول دفتر حقوق بشر سازمان ملل، با اشاره به مصونیت ویژه بیمارستان‌ها در قوانین بین‌المللی، تأکید کرد: "قتل عمدی غیرنظامیان، زندانیان و دیگر افراد در وضعیت جنگی، یک جنایت جنگی است" .

چارچوب حقوقی و مصادیق جنایت جنگی

قوانین بین‌المللی نقض‌شده

حملات به بیمارستان الشفا مصادیق متعددی از نقض قوانین بین‌المللی را در بر دارد:

1. **نقض ماده ۱۸ کنوانسیون چهارم ژنو (۱۹۴۹)**: این ماده صریحاً بیمارستان‌های غیرنظامی را در همه شرایط مورد احترام و حمایت قرار داده و هرگونه حمله به آن‌ها را ممنوع اعلام کرده است .

2. **نقض ماده ۱۲ پروتکل الحاقی اول (۱۹۷۷)**: این ماده بر حمایت از واحدهای پزشکی در همه زمان‌ها تأکید کرده و هرگونه حمله به آن‌ها را ممنوع می‌داند .

3. **جنایت جنگی طبق ماده ۸ اساسنامه رم دیوان کیفری بین‌المللی**: حملات عمدی و مستقیم به بیمارستان‌ها که برای اهداف نظامی استفاده نمی‌شوند، در زمره جنایات جنگی قابل پیگرد در دیوان کیفری بین‌المللی قرار دارند .

ادعاهای استفاده نظامی در برابر شواهد

اسرائیل مدعی شد که حماس از بیمارستان الشفا به عنوان مرکز فرماندهی استفاده می‌کرده است، ادعایی که حماس و کادر درمان بیمارستان آن را رد کردند. کارشناسان حقوقی تأکید می‌کنند که حتی در صورت پذیرفتن این ادعا، قوانین بین‌المللی رعایت تشریفاتی مانند هشدار قبلی، فرصت تخلیه بیماران و تأیید مستقل را الزامی می‌داند که در مورد بیمارستان الشفا هیچ‌یک رعایت نشده است .

اسامه منصور، کارشناس سیاسی فلسطینی، در این باره گفت: "حتی اگر روایت اسرائیل درباره فعالیت نظامی در بیمارستان‌ها را بپذیریم، این مسئله بمباران یک مرکز پزشکی مملو از بیماران را توجیه نمی‌کند. قانون بین‌المللی صریح است: تأیید، هشدار و تخلیه ایمن اجباری است. آنچه در غزه دیدیم هیچ‌یک از این‌ها نبود. این نابودی در لباس ضرورت بود" .

واکنش‌های بین‌المللی و "سکوت غرب"

واکنش نهادهای بین‌المللی

سازمان ملل متحد، سازمان بهداشت جهانی، کمیته بین‌المللی صلیب سرخ و سازمان پزشکان بدون مرز هر یک به نوعی حملات به بیمارستان الشفا را محکوم کرده و خواستار تحقیق و توقف این حملات شدند .

قطر به عنوان یکی از میانجیگران اصلی، خواستار تحقیقات فوری بین‌المللی در این زمینه شد و حملات به بیمارستان‌های غزه را "جنایت جنگی و نقض آشکار قوانین بین‌المللی" خواند . سازمان حقوق بشری "شاهد" (Palestinian Association for Human Rights) نیز با انتشار بیانیه‌ای نسبت به "سکوت جامعه بین‌المللی" هشدار داد و تأکید کرد که این سکوت "تنها اشغالگران را در ادامه اقدامات تنبیهی علیه غیرنظامیان جسورتر می‌کند و کل نظام حقوقی بین‌المللی را تضعیف می‌نماید" .

دوگانگی معیارهای غربی

یکی از برجسته‌ترین وجوه واکنش بین‌المللی به حملات بیمارستان الشفا، تفاوت فاحش برخورد با موارد مشابه بود. در ژوئن ۲۰۲۵، هنگامی که ایران در پاسخ به حمله اسرائیل، مدعی هدف‌قراردادن تأسیسات نظامی مستقر در بیمارستان سوروکا در بئرشبع شد، پایتخت‌های غربی بلافاصله واکنش نشان دادند. اتحادیه اروپا این اقدام را "نقض آشکار قوانین بین‌المللی بشردوستانه" خواند و آمریکا آن را "جنایت جنگی بالقوه" نامید. اما در برابر ماه‌ها حمله به بیمارستان‌های غزه، از جمله الشفا، خبری از این واکنش‌های تند نبود .

نجلا المصری، پرستار بیمارستان الشفا، در این باره گفت: "وقتی بیمارستان المعمدانی بمباران شد، مردم تمام شب را مشغول بیرون آوردن کودکان از زیر آوار بودند. حتی یک بار هم واژه 'جنایت' را از جامعه بین‌المللی نشنیدیم. اما وقتی سوروکا هدف قرار گرفت، ناگهان جهان بیدار شد" .

اسامه منصور، کارشناس سیاسی، این رفتار را "دوگانگی معیارهای غربی" توصیف می‌کند: "در اسرائیل، بیمارستان‌ها مقدس، بی‌طرف و نماد زندگی هستند. در غزه، آن‌ها مدام به عنوان مکان‌های مظنون و احتمالاً مورد استفاده نظامیان قلمداد می‌شوند. این چارچوب‌بندی به جهان اجازه می‌دهد تخریب آن‌ها را نه به عنوان جنایت، بلکه به عنوان اقدامی تأسف‌بار اما توجیه‌پذیر بپذیرد" .

ناکامی شورای امنیت

وتوی آمریکا در شورای امنیت مانع از تصویب قطعنامه‌های متعدد برای برقراری آتش‌بس و حمایت از غیرنظامیان و تأسیسات پزشکی شد. وزارت امور خارجه ایران در بیانیه‌ای این وضعیت را چنین توصیف کرد: "شورای امنیت سازمان ملل به‌عنوان یکی از ارکان اصلی اجرایی این سازمان و مسئول حفظ صلح و امنیت بین‌المللی، عملاً توسط وتوی آمریکا از کار افتاده است و نمی‌تواند از ادامه فاجعه انسانی جلوگیری کند" .

وضعیت کنونی و چشم‌انداز آینده

پس از ماه‌ها محاصره و حملات مکرر، بیمارستان الشفا عملاً به ویرانه‌ای تبدیل شده است. بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، بیش از ۷۰ درصد بیمارستان‌های غزه اکنون غیرفعال هستند و الشفا به عنوان نماد این فروپاشی، تنها پوسته‌ای خالی از خود به جای گذاشته است .

سازمان‌های حقوق بشری بین‌المللی خواستار انجام تحقیقات مستقل و بین‌المللی در مورد جنایات صورت‌گرفته در این بیمارستان هستند. سازمان حقوق بشری "شاهد" تأکید کرده است: "سکوت جامعه بین‌المللی در برابر این جنایات، نه تنها اشغالگران را در ادامه اقدامات تنبیهی علیه غیرنظامیان جسورتر می‌کند، بلکه کل نظام حقوقی بین‌المللی را تضعیف می‌نماید" .

جستارهای وابسته

- جنگ اسرائیل و حماس

- بیمارستان المعمدانی

- جنایات جنگی در جنگ اسرائیل و حماس

- محاصره نوار غزه

منابع

1. Palestinian Association for Human Rights (Witness). "Israeli targeting of hospitals is a war crime, urgent appeal for accountability." March 24, 2025

2. Ministry of Foreign Affairs of Iran. "An Attack on Aid Workers is an Attack on the Agents of Humanity!" November 27, 2023

3. News of Bahrain/AFP. "Moving vulnerable Gaza hospital patients impossible: WHO." February 10, 2026

4. The New Arab. "'Outrage for Soroka, silence for Shifa': Gaza's Palestinians condemn West's hypocrisy." June 23, 2025

5. Samakal English. "Qatar calls for int'l probe into Israeli raids on Gaza hospitals."

6. Bota Sot News. "UN calls for international investigation into deaths in Gaza hospitals." December 20, 2025

7. Gulf Times. "The world must not ignore Israel's attacks on Gaza's hospitals." October 20, 2025