عملیات آزادسازی تلعفر
عملیات آزادسازی تلعفر، یکی از آخرین نبردهای بزرگ برای پاکسازی خاک عراق از گروه تروریستی داعش بود که در اوت ۲۰۱۷ (مرداد ۱۳۹۶) و یک ماه پس از آزادسازی موصل آغاز شد. تلعفر، شهری با اکثریت جمعیت ترکمن در استان نینوا، در ۷۰ کیلومتری غرب موصل و در مسیر راهبردی منتهی به مرز سوریه قرار دارد. این شهر از ژوئن ۲۰۱۴ به اشغال داعش درآمده بود و به دلیل موقعیتش، به یکی از آخرین سنگرهای مهم این گروه در شمال عراق تبدیل شده بود.
زمینه و اهمیت استراتژیک
اهمیت تلعفر تنها به موقعیت جغرافیایی آن محدود نمی‌شد. این شهر به عنوان یک مسیر تدارکاتی مهم بین موصل و مرز سوریه عمل می‌کرد و کنترل آن برای قطع ارتباطات باقی‌مانده داعش حیاتی بود. علاوه بر این، گزارش‌ها حاکی از آن بود که تعداد نامتناسبی از مردان این شهر به عنوان فرمانده، قاضی و عضو پلیس مذهبی در ساختار داعش فعالیت داشتند.
۳. زمان عملیات
۲۰ اوت ۲۰۱۷ (۲۹ مرداد ۱۳۹۶) - حیدر العبادی، نخست‌وزیر و فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، در بامداد این روز با سخنرانی تلویزیونی آغاز عملیات را اعلام کرد و خطاب به عناصر داعش گفت: «یا تسلیم می‌شوید یا می‌میرید». این عملیات با نام رمز «قادمون یا تلعفر» (می‌آییم ای تلعفر) شناخته شد.
۴. مجریان عملیات
برخلاف عملیات‌های قبلی مانند جرف الصخر، در عملیات تلعفر طیف گسترده‌ای از نیروهای عراقی مشارکت داشتند:
ارتش عراق: شامل لشکرهای ۹ زرهی و ۳۶ پیاده‌نظام مکانیزه
نیروهای مبارزه با تروریسم (CTS): نیروهای نخبه که محور اصلی پیشروی به سمت مرکز شهر بودند
پلیس فدرال عراق و نیروهای واکنش سریع
حشد الشعبی (بسیج مردمی عراق): که با حدود ۲۰,۰۰۰ رزمنده در این عملیات حضور داشت
نکته مهم درباره نقش ایران: در حالی که برخی منابع از حمایت ایران از حشد الشعبی خبر داده‌اند، اما فالح الفیاض، مشاور امنیت ملی عراق، به صراحت اعلام کرد که مستشاران ایران و حزب‌الله در عملیات آزادسازی تلعفر حضور ندارند. این موضوع تفاوت کلیدی با عملیات‌هایی مانند جرف الصخر است که حضور مستشاری ایران در آن‌ها مستند شده بود.
۵. اهداف عملیات
آزادسازی کامل شهر تلعفر و مناطق پیرامونی آن از اشغال داعش
قطع آخرین مسیرهای تدارکاتی داعش بین موصل و مرز سوریه
پاکسازی استان نینوا به طور کامل از وجود داعش
آزادسازی غیرنظامیان محاصره‌شده در شهر
۶. روند عملیات
عملیات از چند محور آغاز شد:
- محور شمالی: نیروهای پیشمرگه کرد منطقه را محاصره کرده بودند
- محورهای شرقی، جنوبی و غربی: تحت کنترل ارتش عراق و حشد الشعبی
روز اول: نیروهای عراقی با توپخانه سنگین، خطوط مقدم دفاعی داعش را با بیش از ۸۰ موشک هدف قرار دادند. در همان ساعات اولیه، مناطق العبره و روستای تل الصبان در غرب تلعفر آزاد شدند.
روز سوم: نیروهای عراقی به حومه شهر رسیدند و چند محله را آزاد کردند. حشد الشعبی به ۴۰۰ متری مرکز شهر رسید.
روز ششم: ارگ تاریخی تلعفر و محله‌های اطراف آن پاکسازی شد. تنها ۵٪ از شهر باقی مانده بود.
۳۱ اوت ۲۰۱۷ (۹ شهریور ۱۳۹۶): حیدر العبادی به طور رسمی آزادسازی کامل تلعفر را اعلام کرد.
۷. دستاوردها و تلفات
تلفات داعش:
بیش از ۲,۰۰۰ عنصر داعش کشته شدند (ادعای دولت عراق) و ۲۱۲ نفر اسیر شدند
برآورد آمریکا: ۱,۰۰۰ تا ۱,۲۰۰ کشته
تلفات نیروهای عراقی:
۱۱۵ کشته و ۶۷۹ زخمی
خسارات انسانی:
۴۰,۷۵۸ غیرنظامی آواره شدند
تخمین زده می‌شد بین ۱۰,۰۰۰ تا ۴۰,۰۰۰ غیرنظامی در شهر محاصره شده بودند
۸. پیامدها و اهمیت عملیات
آزادسازی تلعفر از چند جهت حائز اهمیت بود:
- پایان حضور نظامی داعش در استان نینوا و عملاً پایان حضور نظامی این گروه در شمال عراق
- آزادسازی مسیر راهبردی به سمت مرز سوریه
- تقویت روحیه نیروهای عراقی برای ادامه عملیات در مناطق باقی‌مانده مانند حویجه و دره فرات
- بازگشت غیرنظامیان به تدریج به شهر