جبهه مقاومت ملی لبنان
زمینه تاریخی: اشغال بیروت و تولد «ندای صیدلایة»
در ژوئن ۱۹۸۲، رژیم صهیونیستی به فرماندهی آریل شارون و به عنوان بخشی از عملیات «صلح برای الجلیل»، جنوب لبنان را شخم زد و بیروت را محاصره کرد. پس از خروج نیروهای سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) در اواخر اوت و ترور بشیر جمیل (رئیس‌جمهور منتخب راست‌گرای فالانژ)، رژیم صهیونیستی در ۱۵ سپتامبر ۱۹۸۲ بیروت غربی را اشغال کرد و مسیر برای فاجعه قتل عام در صبرا و شتیلا (۱۶ تا ۱۸ سپتامبر) گشوده شد.
در اوج وحشت و سقوط سنگرهای پایتخت، جورج حاوی و محسن ابراهیم در خانه‌ای در محله الصنائع بیروت گرد آمدند و بیانیه شماره ۱ جبهه مقاومت ملی لبنان را صادر کردند. در این بیانیه تاریخی آمده بود:
«به پا خیزید و بیروت را به گورستان متجاوزان بدل کنید! مقاومت ملی، تنها راه بازپس‌گیری حاکمیت ملی و کرامت لبنان است؛ فارغ از هرگونه تعلق طایفه‌ای و منطقه‌ای.»
۲. نبرد چریکی شهری و فرار رژیم صهیونیستی از بیروت
نخستین ضربات جمول نه در دشت‌های جنوب، بلکه در خیابان‌ها و کافه‌های بیروت پدیدار شد:
- عملیات کافه ویمپی (Wimpy Operation - ۲۴ سپتامبر ۱۹۸۲):تنها چند روز پس از تأسیس، جوانی از اعضای حزب سوری قومی اجتماعی به نام خالد علوان وارد کافه ویمپی در خیابان الحمراء بیروت شد و در ملأ عام چند افسر رژیم صهیونیستی را که پشت میز نشسته بودند به ضرب گلوله کشت. این رویداد نقطه عطف شکستن دیوار رعب در پایتخت بود.
- فریادهای معروف بلندگوهای رژیم صهیونیستی:حملات متوالی و شبانه تک‌تیراندازان، پرتاب نارنجک و کمین‌های جمول در خیابان‌های الحمراء، المزرعه و کورنیش المزرعه سبب شد نظامیان صهیونیست از طریق بلندگوهای خودروهای زرهی جمله مشهور خود را فریاد بزنند:«ای اهالی بیروت! شلیک نکنید، ما در حال خروج از شهر هستیم!» (لا تطلقوا النار، نحن راحلون).
- رژیم صهیونیستی زیر فشار چریکی جمول ظرف کمتر از دو هفته از بیروت غربی عقب نشست و در حومه و جنوب استقرار یافت.
۳. کارنامه عملیاتی و نمادهای برجسته مقاومت احزاب
جمول طی سال‌های ۱۹۸۲ تا ۱۹۸۶ صدها عملیات موفق، شبیخون، کمین ضدتانک و عملیات استشهادی را علیه رژیم اشغالگر و شبه‌نظامیان وابسته به ارتش لحد (ارتش جنوب لبنان / SLA) را انجام داد.
سناء محیدلی («عروس جنوب» - ۱۹۸۵):دختر ۱۷ ساله از حزب سوری قومی اجتماعی در ۹ آوریل ۱۹۸۵ با خودرویی بمب‌گذاری‌شده به کاروان فرماندهی رژیم صهیونیستی در معبر باتر–جزین یورش برد و ده‌ها نظامی اشغالگر را به هلاکت رساند؛ او نخستین زن مجری عملیات استشهادی در تاریخ معاصر جهان عرب لقب گرفت.
عملیات استشهادی جمال ساطی (۱۹۸۵):از نیروهای حزب کمونیست که با یک قاطر حامل ده‌ها کیلوگرم مواد منفجره وارد مقر اطلاعات رژیم صهیونیستی در حاصبیا شد و مرکز فرماندهی آنان را با خاک یکسان کرد.
سهی بشاره و ترور آنتوان لحد (۱۹۸۸):دختر ۲۱ ساله عضو جمول که موفق شد به عنوان مربی ژیمناستیک به خانه ژنرال آنتوان لحد (فرمانده شبه‌نظامیان مزدور ارتش جنوب لبنان) در مرجعیون نفوذ کند. او در نوامبر ۱۹۸۸ با شلیک دو گلوله از طپانچه خود لحد را به شدت مجروح و فلج کرد. سهی بشاره دستگیر و به مدت ۱۰ سال در سیاه‌چال بازداشتگاه الخیام تحت شکنجه ماند تا در سال ۱۹۹۸ در تبادل اسرا آزاد شد.
۴. علل افول جمول و تغییر مرجعیت اثرگذاری به «المقاومة الإسلامية»
از اواخر دهه ۱۹۸۰، ستاره جمول به سرعت رو به خاموشی نهاد و جریان مقاومت ملی جای خود را به مقاومت اسلامی (حزب‌الله و امل) داد.
۵. میراث تاریخی جمول در حافظه ملی لبنان
علی‌رغم افول سازمانی، جمول همچنان در حافظه تاریخی جهان عرب و لبنان به عنوان نقطه عزیمت مقاومت مسلحانه علیه اشغالگری صهیونیستی پس از خروج فلسطینی‌ها شناخته می‌شود:
- شکستن اسطوره طائفه‌گرایی:جمول نخستین و فراگیرترین پلتفرم نظامی غیرطائفه‌ای بود که در آن کمونیست‌ها، ناصریست‌ها، ملی‌گرایان و چریک‌های مسیحی و مسلمان در یک سنگر مشترک علیه رژیم صهیونیستی جنگیدند.
- ادای احترام مقاومت اسلامی به پیشگامان:سید حسن نصرالله در سخنرانی‌های تاریخی خود همواره تأکید می‌کرد که مقاومت اسلامی ادامه‌دهنده راهی است که رزمندگان جمول، ارتش لبنان و نیروهای ملی در روزهای سخت اشغال بیروت در سال ۱۹۸۲ گشودند.
- سرودها و ادبیات پایداری:سرودهای حماسی خالد الهبر، احمد قعبور (مانند أناديكم) و اشعار سميح القاسم پیوندی ناگسستنی با نام مقاومان جبهه جمول در تاریخ هنر متعهد لبنان دارند.
منابع
۱. کتاب «سيرة غير مكتملة» (بیوگرافی ناکامل):
- خاطرات سیاسی و فکری جورج حاوی (دبیرکل فقید حزب کمونیست لبنان) درباره چگونگی تأسیس و آغاز به کار جمول در سپتامبر ۱۹۸۲.
۲. کتاب «مقاومة» (Resistance: My Life for Lebanon):
- خاطرات مستند سهی بشاره پیرامون ترور ژنرال آنتوان لحد، دوران فعالیت در هسته‌های چریکی جمول و سال‌های اسارت در بازداشتگاه الخیام.
۳. آرشیو روزنامه «النداء» و «السفير» بیروت (۱۹۸۲–۱۹۸۵):
- بیانیه‌های شماره ۱ تا ۱۰۰ جبهه مقاومت ملی لبنان و گزارش‌های نبردهای چریکی خیابان‌های بیروت و صیدا.
۴. مستند تحلیلی الجزیره (Al Jazeera Documentaries):
- مجموعه مستند دو قسمتی: «جبهة المقاومة الوطنية اللبنانية (جمول)… البداية والمسار».