جورج انیس حاوی
جورج انیس حاوی (۵ نوامبر ۱۹۳۸ – ۲۱ ژوئن ۲۰۰۵)، سیاستمدار برجسته، نظریه‌پرداز و دبیرکل پیشین حزب کمونیست لبنان بود. وی از اواخر دهه ۱۹۷۰ تا اوایل دهه ۱۹۹۰ رهبری حزب کمونیست لبنان را بر عهده داشت و یکی از چهره‌های سیاسی در دوران جنگ داخلی لبنان و اشغال این کشور توسط رژیم اسرائیل به شمار می‌رفت.
حاوی به همراه محسن ابراهیم (دبیرکل سازمان اقدام کمونیستی) در ۱۶ سپتامبر ۱۹۸۲، بلافاصله پس از اشغال بیروت توسط اسرائیل و کشتار صبرا و شتیلا، بیانیه تشکیل «جبهه مقاومت ملی لبنان» (معروف به جَمّول) را صادر کرد؛ ائتلافی که نخستین عملیات‌های مقاومت را علیه ارتش اشغالگر اسرائیل در بیروت و جنوب لبنان هدایت نمود.
وی پس از خروج از رهبری حزب در دهه ۱۹۹۰، مواضعی اصلاح‌طلبانه اتخاذ کرد و در سال‌های پایانی زندگی خود به یکی از منتقدان سیستم امنیتی سوریه تبدیل شد. جورج حاوی در ژوئن ۲۰۰۵، چند ماه پس از ترور و شهادت رفیق حریری، بر اثر انفجار بمب کار گذاشته‌شده در خودرویش در بیروت به شهادت رسید.
زندگی‌نامه
دوران آغازین و پیوستن به چپ
جورج حاوی در ۵ نوامبر ۱۹۳۸ در روستای کوهستانی «بتغرین» در منطقه متین علیا واقع در استان جبل لبنان، در خانواده‌ای مسیحی ارتدکس یونانی متولد شد. او در نوجوانی و هم‌زمان با تحصیل در دانشگاه، مجذوب ایدئولوژی مارکسیسم و فعالیت‌های کارگری شد. در سال ۱۹۵۳ (در ۱۵ سالگی) رسماً به حزب کمونیست لبنان پیوست و به دلیل سازماندهی اعتصابات دانشجویی و کارگری بارها در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ تحت تعقیب قرار گرفت یا زندانی شد.
رهبری حزب کمونیست و جنگ داخلی
- دبیرکلی حزب (۱۹۷۹): حاوی پله‌های ترقی را به سرعت طی کرد و در سال ۱۹۷۹ پس از نیکولا شاوی به عنوان دبیرکل حزب کمونیست لبنان برگزیده شد و تا سال ۱۹۹۳ در این منصب ماند.
- جنگ داخلی و ائتلاف چپ–فلسطینی: در جریان جنگ داخلی لبنان، حاوی ائتلاف مستحکمی میان حزب کمونیست و «جنبش ملی لبنان» (ائتلاف احزاب چپ و ملی‌گرا به رهبری کمال جنبلاط) با سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) برقرار ساخت. نیروهای مردمی حامی حزب کمونیست موسوم به «گارد مردمی» در نبردهای متعددی علیه نیروهای راست‌گرای فالانژ و ارتش اسرائیل شرکت داشتند.
- پایه‌گذاری جبهه مقاومت ملی (جمول): نقطه عطف حیات سیاسی حاوی در سپتامبر ۱۹۸۲ رقم خورد. زمانی که تانک‌های اسرائیلی بیروت غربی را محاصره کرده بودند، حاوی با نگارش و انتشار بیانیه‌ای تاریخی، تأسیس «جبهه مقاومت ملی لبنان» را اعلام نمود. این جبهه طی سال‌های ۱۹۸۲ تا ۱۹۸۵ ضربات چشمگیری به نیروهای ارتش رژیم اسرائیل در صیدا، صور و بیروت وارد ساخت، پیش از آن‌که کانون مقاومت در جنوب، تدریجاً به نیروهای اسلام‌گرا (به‌ویژه حزب‌الله و جنبش امل) منتقل شود.
تحولات فکری
با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، حاوی در سال ۱۹۹۳ از رهبری حزب کمونیست استعفا داد. او از عملکرد کلاسیک احزاب کمونیست انتقاد کرد و خواستار تشکیل جبهه‌ای دموکراتیک و فراگیر شد.
در سال‌های ۲۰۰۰ به بعد، حاوی علناً به سلطه اطلاعاتی و سیاسی نظام سوریه بر حاکمیت لبنان تاخت. پس از ترور رفیق حریری در فوریه ۲۰۰۵، حاوی به جنبش ضد حضور نظامی سوریه موسوم به «انقلاب سدر» و گروه‌های ائتلاف ۱۴ مارس پیوست و مصاحبه‌های افشاگرانه‌ای علیه نقش نهادهای امنیتی در ترورهای سیاسی لبنان انجام داد.
ترور و بازتاب‌ها
در بامداد روز سه‌شنبه ۲۱ ژوئن ۲۰۰۵ (درست چند روز پس از برگزاری انتخابات پارلمانی لبنان و کمتر از سه هفته پس از ترور روزنامه‌نگار سرشناس، سمیر قصیر)، خودروی حامل جورج حاوی در محله وطی المصیطبه در غرب بیروت منفجر شد. بمبی که زیر صندلی سرنشین جاسازی شده بود با کنترل از راه دور منفجر شد؛ حاوی به شهادت رسید، اما راننده‌اش جان سالم به در برد.
ترور او موجی از محکومیت‌های داخلی و بین‌المللی را به همراه داشت:
- بسیاری از احزاب لبنانی، دمشق و بقایای دستگاه امنیتی مشترک لبنان–سوریه را به دست داشتن در ترور وی متهم کردند، اتهامی که دولت وقت سوریه آن را تکذیب نمود.
- پرونده ترور جورج حاوی بعدها در چارچوب پرونده‌های ترورهای زنجیره‌ای سال ۲۰۰۵، به دادگاه ویژه لبنان (STL) تحت نظارت سازمان ملل متحد پیوند خورد.
میراث و اهمیت سیاسی
جورج حاوی یکی از معدود رهبران سیاسی تاریخ معاصر لبنان به شمار می‌رفت که از مرزهای طایفه‌گرایی سنتی لبنان عبور کرد. او شخصیتی کاریزماتیک با خطابه قدرتمند بود که به عنوان بنیان‌گذار مقاومت سازمان‌یافته ملی علیه اشغالگری اسرائیل شناخته می‌شود و هم‌زمان، به دلیل نقد صریح انحصار قدرت توسط جناح‌های فرقه‌ای و دخالت‌های منطقه‌ای، در زمره پیشگامان استقلال سیاسی لبنان در تاریخ معاصر این کشور نام برده می‌شود.
منابع
1. خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): «وزیر کشور لبنان ترور دبیرکل سابق حزب کمونیست لبنان را محکوم کرد»، ۳۱ خرداد ۱۳۸۴ (ژوئن ۲۰۰۵).
2. روزنامه النهار (Annahar): ویژه‌نامه سالگرد ترور جورج حاوی و بازخوانی اسناد تأسیس جبهه مقاومت ملی (جمول).
3. خبرگزاری رویترز (Reuters): گزارش ترور خودروی حامل جورج حاوی در بیروت، ۲۱ ژوئن ۲۰۰۵.
4. بی‌بی‌سی عربی (BBC Arabic): «اغتيال الزعيم الشيوعي السابق جورج حاوي في بيروت»، ۲۱ ژوئن ۲۰۰۵.
5. مستند تلویزیونی الجزیره: برنامه «الجریمة السیاسیة: اغتیال جورج حاوی» (بررسی جزئیات فنی و پرونده دادگاه بین‌المللی).