آریل شارون
«آریئل ساموئل مردخای شرایبر» معروف به «آریل شارون» (۲۶ فوریه ۱۹۲۸ – ۱۱ ژانویه ۲۰۱۴) ژنرال ارشد و یازدهمین نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، از تأثیرگذارترین، تهاجمی‌ترین و بحث‌برانگیزترین چهره‌های تاریخ نظامی و سیاسی این رژیم به شمار می‌رود. زندگی او در تقاطع تمام جنگ‌های سرنوشت‌ساز میان اعراب و رژیم صهیونیستی قرار داشت؛ از جنگ ۱۹۴۸ تا عملیات‌های تلافی‌جویانه دهه ۱۹۵۰، جنگ‌های ۱۹۶۷، ۱۹۷۳، تهاجم همه‌جانبه به لبنان در سال ۱۹۸۲ و سرکوب گسترده انتفاضه دوم فلسطین.
در طول حیات نظامی و سیاسی‌اش، به دلیل سبک رهبری بی‌پروا، پیشروی‌های تحمیلی و اصرار بر سیاست مشت آهنین، در فلسطین اشغالی به «بولدوزر» و در میان ملت‌های عربی، اسلامی و محافل حقوق بشری جهان به سبب سازماندهی و چشم‌پوشی عامدانه بر قتل‌عام هزاران غیرنظامی به «قصاب صبرا و شتیلا» شهرت یافت. میراث او ساختار ژئوپلیتیک اراضی اشغالی، کرانه باختری، لبنان و نوار غزه را دگرگون ساخت.
زندگی‌نامه
۱. دوران جوانی و تشکیل واحد ۱۰۱
شارون در سال ۱۹۲۸ در یک شهرک کشاورزی (موشاو کفر ملال) از والدینی با تبار یهودی-بلاروسی متولد شد. در ۱۴ سالگی به تشکیلات شبه‌نظامی صهیونیستی «هاگانا» پیوست و در جنگ ۱۹۴۸ مجروح شد.
در سال ۱۹۵۳، ارتش اسرائیل به دستور دیوید بن‌گوریون واحد ویژه‌ای به نام «واحد ۱۰۱» برای انجام عملیات‌های انتقام‌جویانه و ترور در پشت خطوط مرزی تأسیس کرد و فرماندهی آن را به شارون سپرد:
- کشتار قبیه (Qibya massacre - اکتبر ۱۹۵۳): نیروهای شارون به روستای قبیه در کرانه باختری (تحت حاکمیت اردن) حمله کردند و با بمب‌گذاری و منفجر کردن ۴۵ خانه مسکونی، ۶۹ غیرنظامی عمدتاً زن و کودک را به قتل رساندند؛ جنایتی که با محکومیت بین‌المللی و شورای امنیت سازمان ملل مواجه شد.
۲. جنگ ۱۹۵۶ (سوئز) تا جنگ ۱۹۷۳ (یوم کیپور)
- بحران سوئز (۱۹۵۶): شارون تیپ چتربازان ۲۰۱ را در عملیاتی جنجالی به گذرگاه میتلا در شبه‌جزیره سینا هدایت کرد که تلفات سنگینی به همراه داشت.
- جنگ شش‌روزه (۱۹۶۷): به عنوان فرمانده لشکر زرهی در جبهه سینا فعالیت کرد و نقش مهمی در شکست ارتش مصر در نبردهای ابوعجیله ایفا کرد.
- جنگ یوم کیپور (۱۹۷۳): نقطه اوج شهرت نظامی شارون بود. پس از پیشروی غافلگیرانه ارتش مصر، او با نقض برخی دستورات مافوق، لشکری زرهی را از شکاف میان ارتش دوم و سوم مصر عبور داد و با گذر از کانال سوئز و استقرار در ساحل غربی آن (الدفرسوار)، ارتش سوم مصر را به محاصره درآورد؛ اقدامی که معادله نظامی جنگ را به سود رژیم صهیونیستی تغییر داد و او را به قهرمان ملی جناح راست اسرائیل بدل ساخت.
معمار تهاجم به لبنان (۱۹۸۲) و جنایت صبرا و شتیلا
در سال ۱۹۸۱، شارون توسط مناخیم بگین به عنوان وزیر جنگ منصوب شد. وی بی‌درنگ نقشه جاه‌طلبانه‌ای را برای دگرگونی نقشه سیاسی خاورمیانه ترسیم کرد:
۱. اشغال لبنان و محاصره بیروت
در ژوئن ۱۹۸۲، شارون ارتش اسرائیل را تا دروازه‌های بیروت پیش برد و پایتخت لبنان را بیش از ۸۰ روز در محاصره شدید زمینی و هوایی قرار داد که منجر به خروج رهبری ساف شد.
۲. فاجعه کشتار صبرا و شتیلا و عزل از وزارت
در سپتامبر ۱۹۸۲، ارتش رژیم صهیونیستی بیروت غربی را اشغال و اردوگاه‌های پناهندگان صبرا و شتیلا را محاصره کرد. شارون به نیروهای فالانژ اجازه ورود به اردوگاه را داد که نتیجه آن قتل‌عام ۳ روزه حدود ۳۵۰۰ غیرنظامی بود.
در پی اعتراضات گسترده، «کمیسیون تحقیق کاهان» در فلسطین اشغالی تشکیل شد. این کمیسیون در گزارش تاریخی خود در سال ۱۹۸۳، آریل شارون را به دلیل نادیده گرفتن عمدی خطر کشتار و قصور در توقف آن، دارای «مسئولیت شخصی و مستقیم» دانست.
شارون ناچار به استعفا از سمت وزارت دفاع شد و کمیسیون توصیه کرد که او دیگر هرگز نباید تصدی این وزارتخانه را بر عهده گیرد.
صعود سیاسی: رهبری لیکود و نخست‌وزیری (۲۰۰۱–۲۰۰۶)
با وجود گزارش کاهان، شارون در صحنه سیاسی ماند و با تصدی وزارت مسکن، پروژه گسترش بی‌سابقه شهرک‌سازی‌ها در کرانه باختری و غزه را هدایت کرد.
۱. برافروختن انتفاضه دوم (انتفاضه الاقصی - ۲۰۰۰)
در ۲۸ سپتامبر ۲۰۰۰، شارون درحالی‌که رهبر اپوزیسیون بود، همراه با صدها نیروی امنیتی مسلح وارد محوطه مسجدالاقصی شد. این اقدام تحریک‌آمیز آتش خشم فلسطینیان را شعله‌ور ساخت و به آغاز انتفاضه دوم (انتفاضه الاقصی) انجامید که بیش از ۵ سال طول کشید.
۲. نخست‌وزیری و سرکوب انتفاضه (۲۰۰۱)
شارون با شعار «بازگرداندن امنیت با مشت آهنین» در فوریه ۲۰۰۱ با پیروزی قاطع بر ایهود باراک به نخست‌وزیری رسید:
· اشغال مجدد شهرهای کرانه باختری، تخریب مقرهای تشکیلات خودگردان و محاصره یاسر عرفات به مدت دو سال در «المقاطعه» رام‌الله تا زمان مرگ مشکوک او.
- آغاز احداث دیوار بتنی و امنیتی عظیم در عمق کرانه باختری (دیوار حائل Apartheid Wall) که منجر به تکه‌تکه شدن اراضی فلسطینی شد.
- شارون شخصاً دستور ترور رهبران تراز اول مقاومت فلسطین را صادر کرد؛ از جمله ترور موشکی شیخ احمد یاسین (بنیان‌گذار حماس) و دکتر عبدالعزیز رنتیسی در بهار ۲۰۰۴.
طرح خروج از غزه و انشعاب کادیما (۲۰۰۵)
در چرخشی تاکتیکی و غیرمنتظره، شارون در سال ۲۰۰۴ طرح «جداسازی یک‌جانبه» (عقب‌نشینی از نوار غزه) را اعلام کرد:
شارون به این نتیجه رسیده بود که نگهداری ۸۰۰۰ شهرک‌نشین یهودی در میان بیش از ۱٫۵ میلیون فلسطینی محاصره‌شده در غزه از نظر امنیتی و جمعیتی پرهزینه است و با خروج از غزه می‌تواند تسلط رژیم صهیونیستی بر کرانه باختری و قدس را تحکیم کند.
تمامی ۲۱ شهرک یهودی‌نشین در نوار غزه تخلیه اجباری و نیروهای زمینی ارتش خارج شدند؛ در حالی که محاصره هوایی، دریایی و مرزی غزه حفظ شد.
در پی مخالفت شدید جناح لیکود (به رهبری بنیامین نتانیاهو)، شارون از لیکود جدا شد و حزب «کادیما» را به همراه چهره‌هایی چون ایهود اولمرت و زیپی لیونی تأسیس کرد.
فروپاشی جسمانی، کما و مرگ
- سکته مغزی: در دسامبر ۲۰۰۵، شارون دچار سکته خفیف شد و در ۴ ژانویه ۲۰۰۶ در اوج قدرت سیاسی دچار خونریزی مغزی بسیار شدیدی گردید.
- کمای ۸ ساله: وی تحت چندین عمل جراحی مغز قرار گرفت اما به هوش نیامد و به وضعیت کمای کامل رفت. اختیارات نخست‌وزیری به ایهود اولمرت واگذار شد.
- مرگ: پس از ۸ سال بستری بودن در بیمارستان، در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۴ در سن ۸۵ سالگی بر اثر نارسایی کلیوی و قلبی درگذشت و در مزرعه شخصی‌اش (حوات شیکمیم) در صحرای نقب دفن شد.
پیامدهای استراتژیک
- شکست طرح‌های تغییر موازنه در لبنان: تهاجم ۱۹۸۲ شارون نه تنها به پیمان صلح پایدار منجر نشد، بلکه هسته شکل‌گیری حزب‌الله لبنان را پدید آورد که ۱۸ سال بعد ارتش رژیم صهیونیستی را وادار به عقب‌نشینی بدون قید و شرط کرد.
- تغییر ژئوپلیتیک نوار غزه: خروج یک‌جانبه شارون از غزه در سال ۲۰۰۵ زمینه را برای پیروزی انتخاباتی حماس در سال ۲۰۰۶ و سپس سیطره نظامی کامل مقاومت بر این باریکه در سال ۲۰۰۷ فراهم کرد و غزه را به دژ غیرقابل نفوذ موشکی و دفاعی علیه اسرائیل بدل ساخت.
- میراث سرکوب و دیوارکشی: تثبیت الگوی حذف فیزیکی رهبران، ساخت دیوار حائل و سیاست آپارتاید مکانی در کرانه باختری، چشم‌انداز راه‌حل «دو دولتی» را برای همیشه مسدود کرد.
منابع
1. آریل شارون با دیوید چانوف، جنگجو: زندگی‌نامه خودنوشت آریل شارون (Warrior: The Autobiography of Ariel Sharon)، سیمون و شوستر، ۱۹۸۹.
2. کمیسیون کاهان (Kahan Commission Report)، گزارش رسمی کمیسیون تحقیق درباره وقایع اردوگاه‌های پناهندگان بیروت، بیت‌المقدس، ۱۹۸۳.
3. آوی شلایم، دیوار آهنین: اسرائیل و جهان عرب (The Iron Wall: Israel and the Arab World)، انتشارات دبلیو. دبلیو. نورتون، ۲۰۰۰.
4. باروخ کیمرلینگ، شارونیسم و سرنوشت فلسطینیان: سیاست‌کشی (Politicide: Ariel Sharon’s War Against the Palestinians)، انتشارات ورسو، ۲۰۰۳.