ابوفدک المحمداوی

عبدالعزیز ملوح مجیرش المحمداوی (تولد: ۲۰ ژانویه ۱۹۶۸ (۳۰ دی ۱۳۴۶))، مشهور به «ابوفدک» و «الخال»، از فرمانده نظامی- عملیاتی سازمان حشد الشعبی عراق و رئیس ستاد کل نیروهای حشد الشعبی است [1, 3, 4].

او پس از شهادت «ابومهدی المهندس» در حملۀ تروریستی آمریکا در دی ۱۳۹۸ (فرودگاه بغداد)، با اجماع فرماندهان و شورای عالی مقاومت و موافقت دولت وقت، به عنوان جانشین المهندس در هدایت عملیات، هماهنگی یگان‌های رزمی و راهبری میدانی نیروهای بسیج مردمی عراق منصوب شد [3, 4]. ابوفدک به عنوان یکی از مقتدرترین چهره‌های میدانی مقاومت، نقش پل ارتباطی میان ارتش و نیروهای امنیتی عراق، گروه‌های مقاومت اسلامی، و ساختار دفاعی منطقه را بر عهده دارد [3, 4].

سوابق جهادی و شکل‌گیری شخصیت نظامی

۱. فعالیت در سپاه بدر (دهه ۱۹۸۰)

ابوفدک متولد ۱۹۶۸ است و از اواسط دهه ۱۹۸۰ میلادی، به صفوف مبارزان عراقی مخالف رژیم بعث پیوست [1, 3]. او در «سپاه بدر» تحت فرماندهی شهید سید محمدباقر حکیم و شهید ابومهدی المهندس وارد بخش‌های اطلاعات و شناسایی شد و تجارب متعددی در نبرد چریکی در هورهای جنوب عراق به دست آورد [3]. در این دوران، او ارتباطات میدانی بسیار نزدیکی با فرماندهی نیروی قدس سپاه پاسداران، از جمله شهید سپهبد قاسم سلیمانی، برقرار کرد [3].

۲. تأسیس و فرماندهی «کتائب حزب‌الله عراق» (پس از ۲۰۰۳)

پس از اشغال عراق در سال ۲۰۰۳ توسط آمریکا و متحدانش، ابوفدک از فرماندهان ارشدی بود که همراه با ابومهدی المهندس هستۀ اولیه گروه‌های ضد اشغالگری را تشکیل دادند که در سال ۲۰۰۷ به شکل رسمی به نام «کتائب حزب‌الله عراق» متولد شد [1, 3].

المحمداوی سال‌ها به عنوان دبیرکل فرمانده شاخه نظامی این گروه خدمت کرد [1, 3].

در محافل داخلی و میان رزمندگان، به دلیل جایگاه پیشکسوتی، نفوذ کلام و سابقه طولانی‌اش، به او لقب «الخال» (دایی) داده شد؛ کلمه‌ای که بعدها بر دیوارهای سفارت آمریکا در جریان تسخیر سفارت در دی ۱۳۹۸ نیز نوشته شد [1, 3].

۳. نبرد با داعش و آزادسازی اراضی عراق (۲۰۱۴ – ۲۰۱۷)

با فتوای جهاد آیت‌الله سیستانی در سال ۲۰۱۴، ابوفدک از اتاق‌های فرماندهی در کنار ابومهدی المهندس و حاج قاسم سلیمانی، در آزادسازی مناطق استراتژیکی همچون آمرلی، جرف الصخر (جرف النصر)، بیجی، فلوجه، تلعفر و موصل نقش‌آفرینی کرد [3, 4]. او به ویژه در خطوط شکننده و نبردهای شهری تن‌به‌تن، هدایت لشکرهای ضربت مقاومت را بر عهده داشت [3].

انتصاب به ریاست ستاد کل حشد الشعبی (فوریه ۲۰۲۰)

پس از شهادت ابومهدی المهندس در ۱۳ دی ۱۳۹۸، هیئت رئیسه و سران یگان‌های حشد الشعبی نیازمند چهره‌ای بودند که علاوه بر تسلط کامل بر ارکان نظامی و امنیتی، دارای کاریزما و نفوذ در میان تمام گروه‌ها باشد [3, 4].

در ۲۰ فوریه ۲۰۲۰ (بهمن ۱۳۹۸)، شورای فرماندهی حشد الشعبی «عبدالعزیز المحمداوی (ابوفدک)» را رسماً به عنوان رئیس ستاد کل نیروهای حشد الشعبی (نایب‌رئیس نظامی سازمان) برگزید [3, 4].
او با ورود به این جایگاه، مأموریت ساماندهی مجدد یگان‌های حشد، انطباق با ضوابط ارتش عراق، نوسازی تسلیحاتی، ارتقای آموزش‌های تخصصی هوایی- پهپادی، و نظارت بر امنیت مرزهای مشترک عراق و سوریه را در دست گرفت [3, 4].

اقدامات استراتژیک، تحریم‌های بین‌المللی و وضعیت کنونی

۱. تحریم وزارت خزانه‌داری آمریکا (ژانویه ۲۰۲۱)

در ۱۳ ژانویه ۲۰۲۱ (۲۴ دی ۱۳۹۹)، تنها چند روز پیش از پایان دورۀ دونالد ترامپ، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا (OFAC) ابوفدک را تحت فرمان اجرایی ۱۳۲۲۴ با عنوان «تروریست جهانی با طبقه‌بندی ویژه» (SDGT) وارد فهرست سیاه کرد [1, 2]. وزارت خارجه آمریکا در بیانیه خود مدعی شد که او با همراهی نیروی قدس سپاه، اقدامات ضد آمریکایی را در عراق سازماندهی کرده است [1, 2].

۲. بازآرایی ساختار میدانی و امنیت مرزها (۱۴۰۴–۱۴۰۵)

در سال‌های اخیر، به‌ویژه در دوران دولت محمد شیاع السودانی، ابوفدک چندین‌بار به‌طور رسمی در مراسم رژه‌های ملی حشد الشعبی با لباس رسمی نظامی در کنار نخست‌وزیر و وزرای دفاع و کشور عراق حاضر شد و مشروعیت جایگاه سازمانی حشد الشعبی را به نمایش گذاشت [3, 4].

تقویت کمربند امنیتی در مرزهای غربی عراق (القائم و صحرای الانبار) برای جلوگیری از نفوذ بقایای داعش و پایدارسازی مسیر ارتباطی بغداد- دمشق تحت نظارت مستقیم قرارگاه‌های تحت امر او هدایت شده است [3, 4].

منابع

1. پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت خزانه‌داری ایالات متحده (U.S. Department of the Treasury - OFAC)، «Designations of Iraqi Militia Official Abd al-Aziz Malluh Mirjirash al-Muhammadawi (Abu Fadak)»، اقدامات تحریمی ۱۳ ژانویه ۲۰۲۱، پیوند: [home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20210113].

2. پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت امور خارجه آمریکا (U.S. Department of State)، «Terrorist Designation of Abu Fadak under Executive Order 13224»، آرشیو اسناد تحریمی ۲۰۲۱.

3. پایگاه تحلیلی و مستندسازی مقابله با افراط‌گرایی (Counter Extremism Project - CEP)، «Profile: Abu Fadak Al-Mohammedawi (Abd al-Aziz Malluh Mirjirash al-Muhammadawi)»، سوابق از سپاه بدر تا کتائب و ستاد حشد الشعبی، پیوند: [counterextremism.com].

4. نشریه بین‌المللی عراقی Iraqi News، «Who is Abu Fadak, the PMF chief of staff and military leader»، بررسی نقش راهبردی در حشد الشعبی و ارتباط با دولت عراق، ۲۰۲۴.

5. مرکز مطالعات استراتژیک واشنگتن (Washington Institute for Near East Policy)، «Abu Fadak’s Ascendance and the Future Command of the PMF»، یادداشت تحلیلی پیرامون جانشینی ابومهدی المهندس.