ابومنتظر المحمداوی

حاتم أسود محمد المحمداوی، (۱۹۶۷ میلادی-۱۳ ژوئیه ۲۰۱۵) مشهور به «ابومنتظر المحمداوی»، یکی از برجسته‌ترین، قدیمی‌ترین و باصلابت‌ترین فرماندهان نظامی عراق، پیشکسوت جهاد در صفوف سپاه بدر و فرماندۀ عملیات کل سازمان بدر بود [1, 2, 4]. او که بیش از سه دهه از عمر خود را در سنگرهای نبرد با استبداد رژیم بعث و تروریسم تکفیری گذراند، به عنوان دست راست، مشاور عالی و بازوی اجرایی هادی العامری در سازماندهی واحدهای رزمی حشد الشعبی شناخته می‌شد [1, 2, 3].

ابومنتظر المحمداوی در میان رزمندگان مقاومت به «شیر صحراها و نخلستان‌ها» و مهندس عملیات‌های ضربتی پاکسازی مناطق صعب‌العبور شهرت داشت [1]. شهادت او در جریان نبردهای سنگین استان الانبار و در دروازه‌های شهر فلوجه در تیرماه ۱۳۹۴، نقطۀ عطفی در تاریخ نبردهای حشد الشعبی بر جای گذاشت و مراسم تشییع پیکر او در بغداد با حضور سران تراز اول سیاسی، دولتی و نظامی عراق به نمادی از همبستگی ملی تبدیل شد [2, 3].

خاستگاه خانوادگی و سوابق جهادی در دوران بعث (۱۹۶۷ – ۲۰۰۳)

۱. کودکی و ریشه‌ها

حاتم أسود محمد المحمداوی در سال ۱۹۶۷ میلادی در میان عشایر اصیل المحمداوی در استان میسان (العماره) به دنیا آمد [1, 4]. خاستگاه او منطقه‌ای محروم اما کانون مبارزات شیعی علیه استبداد بود [1]. با تشدید جنایات حزب بعث علیه خانواده‌های مبارز و اعدام علمای شیعه، او در اوایل دهه ۱۹۸۰ میلادی ناچار به هجرت به ایران شد [1, 4].

۲. پیوستن به مجاهدین عراقی و سپاه بدر

در سال ۱۹۸۴ میلادی (۱۳۶۳ خورشیدی)، حاتم المحمداوی جوان رسماً به گردان‌های مجاهدین عراقی ملحق شد که اندکی بعد به نام «سپاه بدر» (الجناح العسکری للمجلس الأعلی للثورة الإسلامیة فی العراق) سامان یافت [1, 4].

او به دلیل شجاعت، هوش میدانی و شناخت دقیق جغرافیای طبیعی جنوب عراق، در بخش عملیات‌های ویژه و چریکی هورهای هویزه و بصره آموزش دید و در چندین عملیات سنگین علیه خطوط ارتش بعث مشارکت داشت [1, 4].

دوران پس از سرنگونی بعث و بازسازی توان نظامی (۲۰۰۳ – ۲۰۱۴)

با سقوط رژیم صدام در فروردین ۱۳۸۲ (۲۰۰۳ میلادی)، ابومنتظر به همراه فرماندهان ارشد بدر مانند هادی العامری و ابومهدی المهندس به میهن بازگشت [1, 2]. در این دوران، مأموریت او بر تثبیت امنیت، مبارزه با شبکه‌های تروریستی اولیه القاعده (شاخه ابومصعب الزرقاوی) و ساماندهی شاخه امنیتی و رزمی سازمان بدر متمرکز شد [1, 2]. او در طول سال‌ها به عنوان رئیس بخش عملیات و برنامه‌ریزی نظامی سازمان بدر ارتقا یافت و ساختار تشکیلاتی گردان‌های رزمی بدر را بازآفرینی نمود [1, 2].

ظهور داعش و نبردهای سرنوشت‌ساز (۲۰۱۴ – ۲۰۱۵)

با تهاجم برق‌آسای گروه تروریستی داعش در ژوئن ۲۰۱۴ و خطر سقوط پایتخت، ابو منتظر المحمداوی در کنار هادی العامری بی‌درنگ ستادهای عملیاتی را در سراسر خطوط آتش فعال کرد [1, 2]:

۱. خط پدافندی و پاکسازی استان دیالی

استان دیالی به دلیل مرزهای طولانی با ایران و مجاورت با بغداد، اصلی‌ترین دژ مهار داعش بود. ابو منتظر با استقرار در قرارگاه اشرف سابق و منطقه حمرین، فرماندهی پاکسازی مناطق العظیم، منصوریة الجبل، سد حمرین و المقدادیه را بر عهده گرفت و این استان راهبردی را به نخستین منطقۀ کاملاً پاکسازی‌شده از داعش تبدیل کرد [1, 2].

۲. شکست حصر تاریخی آمرلی

در شهریور ۱۳۹۳ (اوت ۲۰۱۴)، ابو منتظر به همراه سردار قاسم سلیمانی، ابومهدی المهندس و هادی العامری نقشه شکست محاصره ۸۴ روزه شهر شیعه‌نشین آمرلی را طراحی و از چند محور اجرا نمود که ضربه‌ای کاری به اسطوره پیشروی داعش وارد آورد [1, 2].

۳. نبردهای صلاح‌الدین، تکریت و بیجی

در اوایل سال ۲۰۱۵، او فرماندهی جناح راست پیشروی نیروهای حشد الشعبی برای بازپس‌گیری پایگاه هوایی اسپایکر، دانشگاه تکریت و آزادسازی کامل شهر تکریت (زادگاه صدام) را عهده‌دار بود و بلافاصله به سمت پالایشگاه استراتژیک بیجی و نبرد خیابانی در این شهر صنعتی حرکت کرد [1, 2].

نبرد الانبار و نحوه شهادت

در تیرماه ۱۳۹۴ (ژوئیه ۲۰۱۵)، توجه نیروهای مسلح عراق و سازمان بدر معطوف به استان پهناور الانبار و به‌ویژه شکستن دژ مستحکم داعش در شهر فلوجه شد [1, 2, 5]. فلوجه پایتخت امنیتی و کانون بمب‌گذاری‌های خودرویی بغداد به شمار می‌رفت [2].

۱. عملیات صقلاویه و فلوجه

ابو منتظر المحمداوی مأمور شد تا در محور شمالی فلوجه، منطقه کلیدی «الصقلاویه» را به همراه گذرگاه‌های آبی فرات محاصره کند تا راه‌های امدادی تروریست‌ها قطع گردد [1, 5].

۲. لحظه شهادت

در روز ۲۲ تیر ۱۳۹۴ (۱۳ ژوئیه ۲۰۱۵ / ۲۶ رمضان ۱۴۳۶)، هنگامی که ابو منتظر شخصاً در خط مقدم برای شناسایی موانع و هدایت پیشروی پیاده‌نظام در حال حرکت بود، خودروی فرماندهی او با یک بسته انفجاری حجیم و تله انفجاری نصب‌شده توسط داعش (IED) برخورد کرد [1, 5]. در این واقعه، ابو منتظر المحمداوی در سن ۴۸ سالگی به همراه تنی چند از همرزمانش (از جمله ابو حبیب السکینی، فرمانده تیپ چهارم بدر) به شهادت رسید [2, 5].

پیامدها و تشییع تاریخی در بغداد

شهادت ابو منتظر المحمداوی بازتابی گسترده در عراق و منطقه بر جای گذاشت:

تشییع رسمی و گسترده در بغداد: در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵، پیکر این شهید با حضور گستردۀ سران دولتی، شامل نوری المالکی (معاون رئیس‌جمهور وقت)، بهاء الاعرجی (معاون نخست‌وزیر وقت)، عمار الحکیم، هادی العامری، شهید ابومهدی المهندس، فالح الفیاض و فرماندهان لشکرهای ارتش عراق، از مقر سازمان بدر در الجادریه بغداد تشییع شد [2, 3].
نام‌گذاری یگان ویژه رزمی: سازمان بدر به پاس مجاهدت‌های بی‌بدیل این فرمانده، یکی از قدرتمندترین یگان‌های مکانیزه و تهاجمی خود در حشد الشعبی را تحت عنوان «قوات الشهید القائد ابو منتظر المحمداوی» نام‌گذاری نمود [6].
پیکر این شهید پس از طواف در حرم مطهر کاظمین و عتبات عالیات کربلا، در آرامستان تاریخی وادی‌السلام نجف اشرف به خاک سپرده شد [1, 3].

منابع

1. خبرگزاری تسنیم (Tasnim News Agency - Arabic)، «من هو الشهید ابو منتظر المحمداوی قائد عملیات منظمة بدر؟»، مصاحبه و شرح زندگی‌نامه تفصیلی، ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۵، پیوند: [tasnimnews.ir/ar/news/2015/07/23/807924].

2. بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی (Carnegie Endowment for International Peace - Sada)، «Badr at the Forefront of Iraq’s Shia Militias: Loss of Abu Muntadhar al-Muhammadawi and the Battle for Anbar»، تحلیل پژوهشی کرک اچ. ساول، ۱۳ اوت ۲۰۱۵، پیوند: [carnegieendowment.org/sada/2015/08/badr-at-the-forefront-of-iraqs-shia-militias].

3. شبکه الجزیره (Al Jazeera Arabic)، «تشییع جثمان قیادی بـ"میلیشیا بدر" العراقیة: تقریر حول مقتل ابو منتظر المحمداوی فی الفلوجة»، گزارش تشییع رسمی در بغداد، ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵، پیوند: [aljazeera.net/news/2015/7/14].

4. روزنامه بین‌المللی الوفاق (Al-Vefagh)، «شخصیات جهادیة: الشهید القائد حاتم أسود المحمداوی ومسیرته فی فیلق بدر»، نسخه شماره ۷۴۰۷، گزارش آرشیوی مقاومت، ۲۰۱۵، پیوند: [newspaper.al-vefagh.ir/7407/4/9133].

5. مرکز مطالعات و رویدادهای الخنادق (Al-Khanadeq Studies)، «عملیات الصقلاویة واستشهاد قائد عملیات بدر ابو منتظر المحمداوی»، پرونده مستند نبرد فلوجه، ۲۰۱۵، پیوند: [alkhanadeq.com/event.php?id=451].

6. دانشنامه آزاد (Arabic Wikipedia)، «منظمة بدر: الألویة والتشکیلات القتالیة - قوات الشهید القائد أبو منتظر المحمداوی»، پیوند: [ar.wikipedia.org/wiki/منظمة_بدر].