بقاع
۱. خاستگاه اولیه، تأسیس حزب‌الله و پادگان جنتا (۱۹۸۲)
اگر جنوب لبنان (جبل عامل) میدان اصلی نبرد رودررو با رژیم صهیونیستی باشد، دره بقاع گهواره فکری، تشکیلاتی و نظامی حزب‌الله است:
- پاسخ به تهاجم ۱۹۸۲:در پی اشغال بیروت و جنوب لبنان توسط رژیم صهیونیستی در تابستان ۱۹۸۲، نخستین هسته‌های مقاومت اسلامی در شهر بعلبک شکل گرفت. حضور نیروهای آموزشی در بقاع به دلیل بعد مسافت از خطوط مرزی، امکان تأسیس زیرساخت‌ها را فراهم ساخت.
- کمپ جنتا (مدرسه فرماندهی مقاومت):روستای کوهستانی «جَنتا» در مرز بقاع با سوریه، به نخستین پایگاه سری آموزش نیروهای ویژه، تاکتیک‌های نبرد نامتقارن، خنثی‌سازی و ساخت بمب‌های کنار جاده‌ای بدل شد. نسل اول فرماندهان شهید حزب‌الله (از جمله سید عباس موسوی، عماد مغنیه و حسان اللقیس) آموزش‌های تاکتیکی اولیه خود را در این اردوگاه‌ها دیدند یا توسعه دادند.
- ثکنة الشیخ عبدالله (پادگان امام علی):پادگان نظامی بزرگ بعلبک که توسط جوانان مؤمن و انقلابی بقاع از کنترل نیروهای ارتش وقت خارج و به مرکز فرماندهی و بسیج عمومی رزمندگان مقاومت تبدیل گردید.
۲. توپوگرافی، ژئوپلیتیک و عمق استراتژیک دفاعی
دره بقاع به عنوان یک دالان مرتفع طبیعی (ارتفاع میانگین ۸۰۰ تا ۱,۱۰۰ متر از سطح دریا)، پیونددهنده زیرساختی جبهه لبنان به سرزمین شام است.
رشته‌کوه لبنان غربی: غارهای موشکی، سامانه‌ها و جاده‌های اتصال به سوریه
دشت مسطح بقاع: دیوار حائل میان سواحل بیروت و دره بقاع
رشته‌کوه لبنان شرقی: (بعلبک - هرمل – ریاق) شهرهای پایگاهی و مراکز آموزشی لجستیک
پناهگاه‌های طبیعی و تونل‌های صخره‌ای:
رشته‌کوه‌های لبنان شرقی به دلیل جنس صخره‌ای، سنگلاخ‌ها و دره‌های عمیق (نظیر جرود بریتال، بعلبک و هرمل)، بهترین بستر برای حفر شهرهای موشکی، دپوی راکت‌های دوربرد و میان‌برد سنگین (خانواده فاتح ۱۱۰، زلزال و خیبر) و کارگاه‌های نگهداری پهپادها به دور از برد شناسایی اولیه دشمن بوده‌اند.
1. پیوستگی جغرافیایی با سوریه (شریان امداد):بقاع به طور مستقیم با استان‌های ریف دمشق و حمص هم‌مرز است. این پهنه وسیع مانع از افتادن حزب‌الله در تله «محاصره جزیره‌ای» شده و دریافت پشتیبانی پیوسته را ممکن می‌سازد.
2. عقبه پدافند هوایی و عملیات پهپادی:پایگاه‌های پدافندی حزب‌الله که در سال‌های اخیر موفق به هدف قرار دادن و سرنگونی پهپادهای شناسایی-رزمی پیشرفته رژیم صهیونیستی (مانند هرمس ۴۵۰ و هرمس ۹۰۰) شدند، عموماً در شیارها و بلندی‌های دره بقاع مستقر شده‌اند.
۳. ساختار اجتماعی: هم‌پوشانی روحیه عشایری و وفاداری مکتبی
یکی از مؤلفه‌های متمایز بقاع شمالی (به‌ویژه بعلبک و الهرمل)، بافت اجتماعی مبتنی بر عشایر بزرگ شیعه (مانند عشایر زعیتر، حماده، شمص، المصری، المقداد و ناصرالدین) است:
- خزان انسانی پایان‌ناپذیر مقاومت:جوانان بقاع ستون فقرات تیپ‌های پیاده، یگان‌های ویژه رضوان و نیروهای تکاور مقاومت را تشکیل می‌دهند. ویژگی‌های بومی همچون مهارت ذاتی در تیراندازی، استقامت در زیست کوهستانی خشن و روحیه جنگندگی، ساختار انسانی منحصر‌به‌فردی پدید آورده است.
- نبرد در جرود (۲۰۱۳–۲۰۱۷):در جریان حمله گروه‌های تروریستی تکفیری (داعش و جبهة النصره) از کوه‌های القلمون سوریه به سمت روستاهای مرزی لبنان، عشایر و رزمندگان حزب‌الله در بقاع، حماسه نبردهای «جرود عرسال و فلیطه» و «عملیات فجر الجرود» را رقم زدند و مانع از سقوط بقاع و امتداد خط بحران به قلب لبنان شدند.
۴. دره بقاع در کارزار نبرد ۲۰۲۴
با اوج‌گیری درگیری‌ها در سال ۲۰۲۴ و آغاز تهاجم هوایی همه‌جانبه رژیم صهیونیستی:
- حملات مداوم هوایی به تأسیسات زیرزمینی:
- نیروی هوایی رژیم صهیونیستی روزانه ده‌ها نوبت حومه بعلبک، دورس، ایعات، النبی شیث و بلندی‌های جنتا را هدف قرار داد. هدف محوری دشمن، تخریب انبارهای راکتی پیشرفته، قطع خطوط انتقال سلاح از سوریه و ایجاد فشار روانی بر پایگاه اجتماعی مقاومت با تخریب بافت شهری و میراث تاریخی بعلبک بود.
- ایستادگی جبهه آتش موشکی:
- برخلاف پیش‌بینی‌های دشمن، بقاع نه تنها فلج نشد، بلکه یگان‌های موشکی مستقر در این دره، آتشباری مستمر به سمت مقرهای فرماندهی در بلندی‌های جولان، پایگاه‌های هوایی رامات دیوید و میرون، و عمق تل‌آویو را با دقت حفظ کردند.
- ناکامی در عملیات هلی‌برن:
- تجربه تاریخی تلاش‌های ناکام رژیم صهیونیستی در انجام عملیات هلی‌برن تکاوران در بقاع (همانند ناکامی نیروهای شالدگ در بیمارستان دارالحکمه بعلبک در جنگ ۲۰۰۶)، در سال ۲۰۲۴ نیز رژیم صهیونیستی را از هرگونه مانور زمینی در بقاع بازداشت.
منابع
۱. دانشنامه بریتانیکا (Encyclopaedia Britannica):
- مدخل‌های جغرافیایی: «Biqāʿ (Valley, Lebanon)» و تاریخچه تحولات شهر بعلبک (britannica.com).
۲. روزنامه الأخبار لبنان:
- پرونده‌های میدانی: «البقاع فی قلب المعرکة: من جنتا ۱۹۸۲ إلی ملحمة ۲۰۲۴» (بررسی نقش عشایر و زیرساخت‌های پایگاهی مقاومت).
۳. مرکز مطالعات زیتونه (Al-Zaytouna Centre for Studies & Consultations):
- کتاب «حزب‌الله: المسیرة والتجربة» (بررسی اسناد تشکیل پادگان جنتا، نقش سید عباس موسوی و تکوین یگان‌های بقاع).
۴. اندیشکده مؤسسه واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک (The Washington Institute):
- گزارش‌های تحلیلی راهبردی: «Hezbollah’s Heartland: The Military Geography of the Bekaa Valley»