ویکی عهد:شیوه‌نامه/زندگی‌نامه‌ها

الگو:شیوه‌نامه این صفحه شیوه‌هایی را برای رسیدن به یکسانی در سبک و نگارش مقاله‌های زندگی‌نامه افراد بیان می‌کند. دنبال کردن شیوه‌های بیان‌شده در این صفحه هنگام نوشتن مقالات مربوط به افراد، باعث آسان‌تر شدن استفاده و زیباتر شدن مقالات ویکی‌پدیا می‌شود.

بند آغازین (لید)

در بند آغازین باید اطلاعات زیر داده شود:

1. نام(ها) و در صورت وجود، لقب(ها)
2. تاریخ تولد و مرگ. (اگر دانسته است)
3. ملّیت (در حالت عادی یعنی کشوری که شخص، شهروند آن است یا هنگامی که به شهرت رسیده است شهروند آن بوده است).
4. سِمت‌های مهم شخص، فعالیت‌هایی که در آن شرکت داشته و نقش‌های برجسته وی.
5. دلیل سرشناسی. (وپ:سرشناسی (افراد))

همچنین پیشنهاد می‌شود که {{جعبه زندگی‌نامه}} در بند اول استفاده شود.

تاریخ و محل تولد

بند آغازین معمولاً باید تاریخ‌های تولد و (در صورت مرده بودن) مرگ را داشته باشد. این تاریخ‌ها (روزالگو:Ndashماهالگو:Ndashسال مشخص) اطلاعات مهمی دربارهٔ موضوعند، اما اگر در بدنه هم ذکر شده‌اند، سال‌های دوره زندگی پس از نام کامل فرد ممکن است برای ارائه زمینه کافی باشد. برای زندگان، محرمانگی باید مد نظر قرار داشته باشد. محل تولد و مرگ، در صورت معلوم بودن، باید در بدنه مقاله ذکر شود، و تنها در صورت ارتباط با سرشناسی می‌تواند در بند آغازین قرار بگیرد، ولی نباید در پرانتزها در کنار تواریخ تولد و مرگ قرار بگیرد.

الگو:Em زاده و درگذشته تنها در صورتی که برای وضوح به آن‌ها نیاز باشد گنجانده می‌شوند. در چنین مواردی، از این واژه‌ها به‌طور کامل استفاده کنید، چه بلافاصله پیش از تاریخ چه نه:

• الگو:Xt – نیازی به برچسب ندارد، و تاریخ‌های دقیق در بدنه مقاله آمده است
• الگو:Xt
• الگو:Xt

پیش‌زمینه

بند آغازین معمولاً باید پیش‌زمینه‌ای برای فعالیت‌هایی که شخص را سرشناس کرده ارائه دهد. در بیشتر موارد امروزی، این کشور، منطقه، یا قلمرویی که شخص شهروندی، تابعیت، یا اقامت دائم آن را دارد است؛ یا، اگر شخص بیشتر برای وقایع گذشته سرشناس است، جایی است که شخص در زمان سرشناس شدن شهروند، تبعه یا مقیم دائم آن بوده است. ویکی‌پدیا:قواعد نام‌گذاری (اسامی جغرافیایی)#از نامِ کنونی استفاده کنید را ببینید.

قومیت، دین، یا گرایش جنسی عموماً نباید در بند آغازین بیاید، مگر این که به سرشناسی موضوع مرتبط باشد. به‌طور مشابه، ملّیت‌های پیشین یا زادگاه فرد نباید در لید ذکر شود، مگر در صورتی که با سرشناسی موضوع مرتبط باشد.

نام‌ها

هرچند عنوان مقاله باید آنچیزی باشد که موضوع بیشتر بدان شناخته‌شده است، عنوان کامل (اگر دانسته است) باید در همان بند آغازین آورده شود. در بسیاری از فرهنگها رسم بر این است که نام کامل شخص در اشارات روزمره به کار نمی‌رود. اما به هرحال مقاله باید با صورت کامل نام آغاز شود. برای نمونه:

• (از معمر قذافی) معمر محمد عبدالسلام ابومنیار قذافی (۷ ژوئن ۱۹۴۲ – ۲۰ اکتبر ۲۰۱۱) معروف به سرهنگ قَذّافی ...

تغییر نام‌ها

در برخی موارد، ممکن است فرد در مقطعی پس از تولد نام کامل خود را تغییر داده باشد. در این موارد، در صورت لزوم، نام تولد نیز ممکن است در ابتدای لید ذکر شود:

• (از بیل کلینتون) ویلیام جفرسون «بیل» کلینتون (زاده‌شده به نام ویلیام جفرسون بلایت سوم؛ ۱۹ اوت ۱۹۴۶) ...

نام مستعار، تخلص و امثال آن

برای افرادی که شهرتشان با نام مستعار یا تخلصشان است، نخست نام اصلی‌شان باید در بند آغازین بیاید و سپس تخلص یا نام مستعار. این شیوه را حتی اگر عنوان مقاله تخلص شخص باشد، دنبال کنید. برای نمونه:

• مشرف‌الدین مصلح بن عبدالله متخلص به سعدی.

همیشه لازم نیست این نکته را خاطرنشان کنیم که چرا عنوان مقاله با نامی که بند آغارین با آن شروع می‌شود متفاوت است.

القاب احترام‌آمیز

مانند هر دانشنامه‌ای، مخاطب ویکی‌پدیا گروه یا مذهب یا عقیده خاصی نیست و ویکی‌پدیا برای احترام گذاشتن به عقاید همه انسان‌ها، اصلی بی‌طرفی را انتخاب کرده است و برای هیچ شخص یا گروه یا مذهب یا گرایشی از القاب احترام‌آمیز استفاده نمی‌کند و افزودن آنها به مقالات ویکی‌پدیا ممنوع است. توجه کنید که عنوان منابع و متن نقل قول‌های مستقیم نباید برای حفظ بی‌طرفی تحریف شود.

القاب یا وندهای احترام‌آمیزی چون جناب، عالی‌جناب، حضرت، اعلی‌حضرت، علیاحضرت، همایونی، علیه‌السلام، صلی‌الله، سلام‌الله‌علیها، رحمه‌الله‌علیه، قدس‌سره، رضی الله عنه، یا حتی (ع) نباید ذکر شوند همچنین باید از افعال سوم شخص مفرد به جای سوم شخص جمع (در صورتی که فرد یک نفر است) استفاده شود و عبارت‌هایی مانند «دار فانی را بدرود گفت»، «شهید شد» و موارد مشابه نباید استفاده شود مثلا:

• محمد به مدینه رفت. الگو:درست
• حضرت محمد (ص) به مدینه رفتند. الگو:نادرست
• آگوستین در سده ۴ میلادی می‌زیست الگو:درست
• خادم خادمان خدا، سنت آگوستین در سده ۴ میلادی می‌زیست الگو:نادرست
• قاسم سلیمانی در ۱۳ دی ۱۳۹۸ طی حملهٔ پهپاد آمریکایی به قتل رسید/کشته شد/ترور شد الگو:درست
• سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در ۱۳ دی ۱۳۹۸ طی حملهٔ پهپاد آمریکایی به شهادت رسید الگو:نادرست

این سیاست‌نامه بر اساس بی‌طرفی ویکی‌پدیا تنظیم شده است.

شهید

لقب «شهید» لقبی پس از مرگ است که به کسانی داده می‌شود که از نظر بازماندگان شایستهٔ مفهوم شهادت‌اند، بی‌توجه به هر تلاشی از سوی فرد درگذشته برای کنترل نحوهٔ یادکرد خود پیش از مرگ. امروزه، برخی رسانه‌ها واژگان و توصیف‌ها را تابع گرایش‌های ایدئولوژیک خود می‌کنند؛ قربانیان «جبهۀ خودی» را شهید می‌نامند و مرگ «دیگران» را تحقیر می‌کنند یا بی‌اهمیت می‌شمارند. اختلاف بر سر کاربرد واژه‌هایی چون «شهید» یا «کشته» صرفاً بحثی حرفه‌ای نیست، بلکه اختلافی سیاسی و اخلاقی است. کاربرد واژگانی چون «شهید» و «کشته» اغلب بازتابی از گرایش‌های سیاسی و عقیدتی است. به‌کاربردن واژۀ «شهید» نه‌تنها نوع مرگ، بلکه روایت سیاسی آن را نیز چارچوب‌بندی می‌کند و زمینه‌های انسانی و فردی را نادیده می‌گیرد. چنین واژگانی مرگ را تابع صف‌بندی ایدئولوژیک می‌سازد؛ به‌گونه‌ای که قربانیان «جبهۀ خودی» شهید و دیگران صرفاً کشته به‌شمار می‌آیند. از دید حرفه‌ای، واژه‌هایی مانند «کشته» یا «قربانی» توصیف‌هایی بی‌طرف‌ترند که بدون داوری اخلاقی یا مذهبی، بر واقعیت مرگ و مسئولیت قاتل تأکید دارند. قاعدۀ حرفه‌ای ویکی‌پدیانویسی روشن است: باید از واژگانی استفاده شود که قابل اثبات، بی‌طرفانه و بدون تغییر جایگاه قانونی یا نمادین اشخاص باشد؛ تنها در این صورت است که خواننده می‌تواند به درکی دقیق برسد. رتبه‌بندی قربانیان و داوری دربارۀ سرنوشت آنان در دنیا و آخرت، همان چیزی است که به ما مربوط نمی‌شود. واژۀ «کشته» توصیفی خنثی است؛ نه داوری اخلاقی دربارۀ مقتول در خود دارد، نه قاتل را تبرئه می‌کند. برعکس، «کشته» یعنی قربانی یک جنایت، و در نتیجه قاتلی وجود دارد که باید پاسخ‌گو باشد. هنگام نوشتن دربارۀ قربانیان یا کشته‌شدگان در ویکی‌پدیا، از واژۀ «شهید» برای توصیف شیوۀ مرگ کسی استفاده نمی‌کنیم، اما می‌توانیم یاد کنیم که دیگران او را شهید می‌نامند؛ همچنین می‌توان نام او در فهرست مربوط آورد، مانند: فهرست شهیدان ایرانی یا فهرست شهیدان افغان.

لقب‌های پادشاهی و اشرافی

مقالهٔ اصلی: ویکی‌پدیا:قواعد نام‌گذاری (خانواده‌های سلطنتی و اشرافی)

یک نکته پیرامون دستور خط

توجه داشته باشید که «خان» در این موارد با فاصلهٔ مجازی نوشته می‌شود.

القاب و عنوان‌های علمی-تحصیلی

دانشگاهی

القاب حرفه‌ای یا دانشگاهی‌ای چون استاد، پرفسور، دکتر و مهندس نباید استفاده شوند (نه در جملات آغازین و نه در سایر بخش‌های مقاله) ولی اگر عنوان یا لقب با نام فرد سخت عجین شده است، آنگاه با آن مانند تخلص برخورد می‌شود و پس از ذکر نام اصلی، نامی که با عنوان دانشگاهی عجین شده است ممکن است در متن نوشتار ذکر گردد و از تغییر مسیر استفاده شود.

• نمونه: دکتر مصدق یا دکتر شریعتی.

توجه داشته باشید که اگر لقبی دانشگاهی با نام فرد سخت عجین شده باشد دیگر نباید هنگام ذکر نام فرد به صلاحیت او برای کسب این لقب پرداخت. (یعنی مثلاً آیا فرد واقعاً مدرک دکتری دارد یا نه) البته در خود متن مقاله می‌توان چنین کرد.

• نیز به این نکته دقت کنید که عدم ذکر عنوان‌های دانشگاهی فرد هنگام اشاره به او منافاتی با اشاره به مدارک تحصیلی او در متن مقاله ندارد؛ بنابراین می‌توان مثلاً اشاره کرد که «فلان‌کس دکتری خود را در فلسفه از فلان‌دانشگاه اخذ کرد» هرچند که در طول مقاله از او به عنوان دکتر فلانی یاد نمی‌شود.

حوزوی- مذهبی

با القابی مثل آیت‌الله، حجت‌الاسلام، آخوند، ملا، شیخ و… هم مانند القاب دانشگاهی نظیر دکتر، مهندس برخورد می‌شود. این عناوین فقط یک بار به عنوان تعیین رتبه محرز یا مشهور یاد می‌شود اما نباید پیوند نام باشد. مانند القاب دانشگاهی، اگر عنوان یا لقب با نام فرد سخت عجین شده است، آنگاه با آن مانند تخلص برخورد می‌شود و پس از ذکر نام اصلی، نامی که با عنوان دانشگاهی عجین شده است ممکن است در متن نوشتار ذکر گردد و از تغییر مسیر استفاده شود (نمونه: شیخ مفید، ملا عمر).

دیگر القاب

حاجی یا حاج

مثل: حاجی سیاح، حاج ابراهیم کلانتر

میرزا

مثل میرزا کوچک‌خان جنگلی، میرزا محسن کوچه‌باغی تبریزی

سید

طبق بحث و اجماع ویکی‌پدیای فارسی پیشوند سید جزء القاب محسوب نمی‌شود. برای استفاده از سید در عنوان و متن مقالات وپ:سید را مطالعه کنید.

موارد آتی ذکر نام فرد

پس از آنکه نام فرد در جمله‌های آغازین به صورت کامل ذکر شد آنگاه می‌توان در جمله‌های آتی تنها نام خانوادگی او را ذکر کرد یا اگر به لقبی خاص معروف است از آن لقب بهره برد؛ ولی توجه کنید که لقب را بیش‌اندازه زود به شخص ندهید؛ مثلاً اگر شخصی قبلاً ملقب به لقبی بود یا لقبی نداشت؛ در سال ۱۳۰۰ ملقب به لقبی جدید (تازه-نوع) شد تا پیش از رسیدن به سال ۱۳۰۰ در شرح زندگانی او، از لفظ قبلی استفاده کنید.

تاریخ‌ها

تا زمان کامل شدن این بخش لطفاً ویکی‌پدیا:شیوه‌نامه/تاریخ‌ها و اعداد را ببینید.

لحن

الگو:همچنین لحن مقاله همچون سایر مقاله‌ها در ویکی‌پدیا باید بی‌طرفانه و دانشنامه‌ای باشد. از تبعات آن می‌توان به این اشاره کرد که از صیغهٔ احترام نباید استفاده شود یعنی مثلاً:

نهادها و فعل‌ها به صورت سوم شخص مفرد می‌آید نه سوم شخص جمع:

• فلان‌کس در بهمان‌تاریخ به فلان‌جا رفت.الگو:درست
• فلان‌کس در بهمان‌تاریخ به فلان‌جا رفتند.الگو:نادرست
• فلان‌کس در بهمان‌تاریخ به فلان‌جا تشریف‌فرما شد.الگو:نادرست
• فلان‌کس در بهمان‌تاریخ به فلان‌جا تشریف‌فرما شدند.الگو:نادرست

کسی چیزی نمی‌فرماید بلکه چیزی می‌گوید و امثال آن. (چنان‌که پیشتر اشاره شد)

زمان افعال

برای درگذشتگان همواره از فعل گذشته استفاده می‌شود نه فعل حال و آیندهٔ روایی. «فلان‌کس در فلان‌تاریخ فلان چیز را کشف کرد» نه کشف می‌کند.

مرگ

• از واژهٔ «شادروان» استفاده نمی‌شود. در صورت نیاز به اشاره به زنده نبودن شخص، «درگذشته» را می‌توان به‌جای «مرحوم» به‌کار برد، مانند «حسین گل‌گلاب با روح‌الله خالقی، هنرمندِ درگذشته، همکاری داشت» به‌جای «حسین گل‌گلاب با مرحوم روح‌الله خالقی همکاری داشت».
• «به رحمت خدا رفت»، «به دیار باقی شتافت»، «دار فانی را وداع گفت»، «دعوت حق را لبیک گفت»، و از آن سو، «به درک واصل شد»، «سَقط شد»، «به هلاکت رسید»، و «مُرد» استفاده نمی‌شود. «درگذشت» و «کشته شد» به‌عنوان فعل ماضی، و «مرگ» و «درگذشت» به‌عنوان اسم استفاده می‌شوند.

مذهب، قومیت و نژاد

درج هریک از موارد «مذهب»، «قومیت» و «نژاد» در مقاله‌های افراد تنها به یکی از ۳ شرط زیر مجاز است:

• خود عامل سرشناسی فرد باشد.
• در سرشناسی فرد یا عنوان مقاله مؤثر یا تعیین‌کننده باشد.
• در منابع معتبر و مستقل به روشنی به این موارد پرداخته شده باشد.

اگر اختلاف نظری در هریک از این موارد وجود داشت که هرکدام از ادعاها منابع مستقل و معتبر خود را دارا بود؛ پس از اجماع در صفحه بحث، همه موارد با ارجاع درست به منابع در بدنه مقاله درج شود.

دین و مذهب افراد نباید در جعبهٔ اطلاعات بیاید.

جستارهای وابسته

• ویکی‌پدیا:زندگی‌نامهٔ زندگان
• ویکی‌پدیا:شیوه‌نامه